Year: 2025
Type: dissertation
Abstract: Giriş ve Amaç: Dünya sağlık örgütü tarafından yanık: ısı veya radyasyon, radyoaktivite, elektrik, sürtünme veya kimyasal maddelerle temas nedeniyle ciltte veya diğer organik dokularda meydana gelen bir yaralanmadır [1]. Yanık tedavisinde temel amaç, hasarlı doku miktarını en aza indirmektir. 1953 yılında Jackson, yanık nedeniyle etkilenmiş dokuları, hasarın şiddeti ve kan akımı değişimlerine göre üç bölgeye ayırmıştır. Bu bölgeler; koagülasyon, hiperemi ve staz zonları olarak adlandırılmıştır. Yanık tedavisinde koagülasyon zonu tedavi yöntemlerinden etkilenmezken, hiperemi zonu herhangi bir tedaviye ihtiyaç duymadan kendiliğinden iyileşmektedir. Bu nedenle, yanık vakalarında staz zonu, yani ara bölge, tedavi için ana hedef haline gelmektedir. Otofaji, sitoplazmik materyallerin lizozoma iletildiği ve lizozomda parçalandığı başlıca hücre içi bozunma sistemidir. Bununla birlikte, otofajinin amacı malzemelerin basit bir şekilde ortadan kaldırılması değildir, bunun yerine otofaji, yıkım sonucu oluşan malzemeleri kullanarak üreten dinamik bir geri dönüşüm sistemi olarak hizmet eder [2][3]. Yanık staz zonu üzerinde litetürde farklı ajanlar ile çalışılmasına rağmen klinikte kullanımı olan bir ajan yer almamaktadır. Çalışmamızda L-karnitin yolu ile hücrenin enerji metabolizmasının düzenlenmesini sağlanarak; otofaji yolağının aktive olmasını ve yanık staz zonunda etkilenen alanın azaltılmasını amaçlamaktayız. Böylece yanığa sekonder tedavi maliyetlerinin azaltılmasını ve L-karnitinin yanık tedavi algoritmasında etkin bir ajan olarak kullanılmasını amaçlamaktayız. Materyal-Metod: Çalışmada 40 adet 250-350 gr ağırlığında Wistar Albino cinsi erkek sıçan kullanıldı. Ketamin ve ksilazin ile anestezi sağlandıktan sonra hayvanların sırt bölgeleri traş edildi. Uygun antiseptik uygulama sonrası Regas ve Ehrlich'in tanımladığı Comb yanık modeline uygun olarak yanık ve staz bölgesi oluşturuldu. Yanık prosedürü sonrası sıçanlar her grupta 10 tane olacak şekilde 4 gruba ayrıldı. Grup 1: kontrol grubu, herhangi bir işlem uygulanmadı. Grup 2: sham grubu, yanık modeli oluşturuldu fakat herhangi bir tedavi uygulanmadı. Grup 3: İntraperitoneal grup, yanık prosedürü sonrası 100 mg/kg L-carnitin intraperitoneal olarak verildi. Grup 4: Gavaj grubu, Yanık prosedürü sonrası 300 mg/kg L-carnitin oral gavaj olarak verildi. Yanıktan 24 ve 72 saat sonra tüm sıçanların kaudal yanık staz zonundan anestezi altında 0.5x0.5 cmlik deri dokusu ve immunhistokimyasal analizler için kan örneği alındı. Alınan materyallerde histopatolojik olarak yanık derinliği, inflamasyon yoğunluğu, ülserasyon, nekroz, epitelizasyon ve ödem parametreleri incelendi. İmmunohistokimya boyama ile Beclin-1 TUNEL, Caspase-3 ve TGF-B seviye ölçümü yapıldı. Oksidatif stress parametreleri olarak myloperoksidaz (MPO) ve malondialdehit (MDA) seviyeleri ölçülerek değerlendirildi. Yanık prosedüründen 72 saat sonunda tüm sıçanlara ketamine ve ksilazin ile anestezi altında servikal dislokasyon metodu ile ötenazi uygulandı. Bulgular: Çalışmamızda yanık patofizyolojisinde yer alan inflamasyon, ülser, nekroz, epitelizasyon, ödem ve yanık derinliği parametrelerini H&E (Hematoksilen-Eozin) ve MT (Masson Trikrom) boyama ile inceledik. 24. saatte nekroz, ödem ve yanık derinliği parametrelerinde İP grubunda, diğer gruplara kıyasla anlamlı bir fark olduğu gözlenmiştir (p<0.05). 72. saatte sham grubu ile tedavi grupları kıyaslandığında hem gavaj hem de intraperitoneal grupta nekroz oranının azaldığı ve epitelizasyonun arttığı gözlenmiştir. Ayrıca İP grubunda bu bulgulara ek olarak ülserasyon ve yanık derinliğinin de diğer gruplara göre anlamlı derece azaldığı görülmüştür. TUNEL değerlendirmede 24. Saatte apoptozis seviyelerinin İP grubunda diğer gruplara göre en az ortalamada olduğu gözlenmiştir. Beclin değerleri incelendiğinde ilk 24 saatte sadece kontrol ve sham grubu arasında anlamlı bir fark olmasına rağmen; 72. Saatte İP grubu ve sham grubu arasında anlamlı bir fark mevcuttur. Oksidatif stres değerleri olarak ölçülen MPO ve MDA değerleri 24. saatte İP grubunda, gavaj ve kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı olacak şekilde daha düşük seviyede belirlenmiştir. Sonuç: L-karnitinin yanık tedavisinde staz zonunun geri kazanılması, hücre hasarının azaltılması, doku yenilenmesinin hızlandırılması ve enflamatuvar süreçlerin kontrol altına alınmasındaki potansiyel rolü ön plana çıkmaktadır. Ayrıca, L-karnitinin antioksidan ve mitokondriyal enerji metabolizmasını düzenleyici özellikleri sayesinde, yanık alanlarının küçültülmesi ve bu durumun yol açabileceği komplikasyonların önlenmesiyle hem morbidite hem de mortalite oranlarının düşürülmesinde etkili bir ajan olabileceği öngörülmektedir.
Author: Çakır, Bahadır
Institution: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
Language: Turkish
Subfield: Surgery
Field: Medicine
Domain: Health Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7198468520
