Modeling the Spatial Territorial Components of Residential Areas Based on Proxemics Theory with an Emphasis on Privacy (Case Study: Mansour District Residential Complexes, Baghdad)
Year: 2026
Type: article
Study design: Observational Study
Abstract: قلمروپایی فضایی و سازمان‌دهی سطوح حریم خصوصی از بنیان‌های کیفیت محیط‌های مسکونی هستند و کارایی آن‌ها مستقیماً از الگوهای همجواری فضاها تأثیر می‌پذیرد. در بسیاری از مجتمع‌های مسکونی معاصر، ضعف در تعریف روابط همجواری و اختلاط نامناسب قلمروهای خصوصی، نیمه‌خصوصی و نیمه‌عمومی ـ به‌ویژه در فضاهای آستانه‌ای ـ موجب تضعیف حریم و کاهش رضایت سکونتی شده است. این پژوهش با هدف توسعه و آزمون مدل ساختاری تبیین‌کننده مؤلفه‌های قلمروپایی در فضاهای مسکونی مبتنی بر نظریه همجواری و با تأکید بر حریم خصوصی انجام شد و مجتمع‌های مسکونی منطقه منصور بغداد را بررسی کرد. رویکرد پژوهش کمی و مبتنی بر مدل‌یابی معادلات ساختاری است و داده‌ها از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته و با مشارکت 256 نفر گردآوری شد. ساختار عاملی متغیرها با تحلیل عاملی اکتشافی و سپس روایی سازه و برازندگی مدل با تحلیل عاملی تأییدی ارزیابی گردید. نتایج نشان می‌دهد که مدل اندازه‌گیری برازندگی مطلوبی دارد (CFI,TLI>0.90؛ RMSEA<0.08) و تمامی سازه‌ها از پایایی و روایی همگرای مناسب برخوردارند. یافته‌ها بیانگر آن است که قلمروپایی عمدتاً از طریق مجموعه‌ای محدود از گویه‌های کلیدی با بارهای عاملی بالا تبیین می‌شود. در بعد مرزبندی فضایی، گویه‌های مربوط به وضوح مرز میان فضاهای خصوصی و نیمه‌خصوصی بالاترین بار عاملی را دارند (λ≈0.75–0.85) و نقش معناداری در مدل ساختاری ایفا می‌کنند (β≈0.40–0.50). انعطاف‌پذیری کالبدی اثر مستقیم ضعیف‌تری دارد (β≈0.15–0.20) اما از طریق تعاملات همسایگی اثر غیرمستقیم ایجاد می‌کند؛ گویه‌های تغییرپذیری عملکرد نیز بارهای عاملی نسبتاً بالا دارند. فضاهای گذار نقش میانجی داشته و با بارهای متوسط تا بالا (λ≈0.60–0.70) اثر غیرمستقیم معنادار بر قلمروپایی نشان می‌دهند (β_indirect≈0.20). در بعد امنیت و نظارت طبیعی نیز گویه‌های مرتبط با دیدپذیری فضاهای مشترک از داخل واحدها بارهای بالایی دارند (λ≈0.70–0.80) و بر امنیت ادراک‌شده اثر معنادار می‌گذارند (β≈0.35–0.45). در سطح اجتماعی نیز تعاملات کنترل‌شده همسایگی سهم قابل توجهی دارند (R²≈0.45–0.55). در نهایت، مدل ساختاری توانسته است حدود 60 درصد از واریانس سازه قلمروپایی را تبیین کند.
Institution: Islamic Azad University, Tehran
Language: Persian
Subfield: Urban Studies
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: hybrid
OpenAlex ID: W7204668462