Özbek Deyi̇mleri̇ni̇n Di̇yalekti̇ği̇: Ni̇celi̇ksel Deği̇şi̇mleri̇n Ni̇teli̇ksel Deği̇şi̇mlere Dönüşümü Yasasinin Di̇lbi̇li̇msel Yorumu
Year: 2026
Type: article
Abstract: Bu çalışma, niceliksel değişimlerin niteliksel dönüşümlere yol açtığı diyalektik yasayı, Özbek deyimleri özelinde felsefî ve dilbilimsel bir yaklaşımla incelemektedir. Araştırma, diyalektiğin temel kategorileri olan nitelik, nicelik, ölçü ve sıçrama kavramlarına dayanmakta; dilsel birimlerdeki sayısal dalgalanmaların anlam, duygusal yoğunluk ve üslup üzerinde yarattığı köklü değişimleri ele almaktadır. Analiz iki ana eksende gerçekleştirilmiştir: nicelik artışından kaynaklanan niteliksel değişimler ile nicelik azalmasından kaynaklananlar. İlk grupta, sözcüksel deyimsel eş anlamlıların birikimi ve ifadelerin tekrarı yoluyla duygusal ifade edici rengin yoğunlaştığı, Özbek edebiyatında ironi ve karakter bireyselleştirmesi bağlamında niteliksel bir sıçrama yarattığı gösterilmektedir. İkinci grupta ise eksilti olgusu ve dilsel ekonomi ilkesi çerçevesinde, deyimsel bileşenlerin azaltılmasının daha öz ve üslup açısından belirgin bir iletişim biçimine nasıl olanak tanıdığı irdelenmektedir. Çalışma, dil birimlerinin hassas bir nicelik nitelik dengesinde varlık gösterdiği sonucuna varmaktadır. Yerleşik ölçüden ister eş anlamlı genişleme isterse eksiltili azalma yoluyla olsun her türlü sapma, konuşma ediminde kaçınılmaz olarak niteliksel bir dönüşüm yaratmakta ve konuşucunun antropomerkezli iletişimsel ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Bu şekilde çalışma, felsefî kategorileri dilbilime uygulayarak dil gelişiminin iç dinamiklerini ve deyimsel değişimlerin ifade potansiyelini vurgulamaktadır.
Authors: Muhayyo Vafo, Nafisa Xojamqulova
Language: Turkish
Subfield: Language and Linguistics
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7204756109