Year: 2026
Type: article
Abstract: Bir bilim dalının araştırma yöntemlerinin ve uygulama alanlarının genişletilmesiyle birlikte uygulama taleplerinin kademeli olarak arttığı ve ilgili bilimin ufkunun genişlediği görülür. Yirminci yüzyılın büyük bir kısmında, insan çevirisi ve makine çevirisi üzerine düşüncelerin genellikle paralel şekilde ilerlediği gözlemlenir. İnsan çevirisi kuramlarında ya da insan ve makine çevirisi arasında ortak kuramsal zemin bulmaya çalışan hesaplama odaklı çalışmalarda zaman zaman kesişme noktaları göze çarpar. Bu çalışma, Bulgaristan’ın ilk profesyonel matematiksel dilbilim uzmanı Alexander Ljudskanov’un makine çevirisine yönelik kuramsal yaklaşımlarını ve bu görüşlerin günümüz çeviribilim alanyazındaki izdüşümlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bir vaka çalışması olarak ele alınabilecek bu inceleme kapsamında, Ljudskanov’un 1965 yılında yayımlanan Preveždat čovek't i mašinata [İnsan da Çevirir Makine de] adlı eserinde, yazarın makine çevirisini "bilgilendirici dilsel bir süreç" ve "göstergebilimsel bir aktarım" olarak tanımlayan yaklaşımı ele alınmıştır. Makalede, Ljudskanov’un makine çeviri sürecini optimize etmek adına önerdiği "seçici strateji" ve matematiksel dilbilim modellerini merkeze alan "küresel strateji" kavramları açıklanmaktadır. Bunun yanı sıra, Ljudskanov’un insan-makine iş birliği çerçevesinde öngördüğü "ön-editör ve son-editör" kavramlarının, günümüzdeki "post-editing" (çeviri sonrası düzeltme) çalışmalarıyla olan tarihsel bağına da dikkat çekilmektedir. Ayrıca, Ljudskanov’un (1965) makine çevirisi esnasında karşılaşılabilecek bazı sorunlara yönelik geliştirdiği “makine çevirisi teorisi” irdelenecektir. Sonuç olarak, bu çalışmayla makine çevirisi ile çeviribilim arasındaki ilişki, Ljudskanov’un 1965 yılında yazdığı eserde gelecekte gerçekleşmesi muhtemel durumlar üzerine sunduğu varsayımlar üzerinden ele alınarak günümüz çeviribilim araştırmalarına ışık tutabilecek Sovyet bakış açısına sahip kuramsal bir söylemin alanyazına tanıtılması hedeflenmektedir.
Source: SÖYLEM Filoloji Dergisi
Author: Mehmet Sarı
Institution: Fatih Sultan Mehmet Waqf University
Language: Turkish
Subfield: Language and Linguistics
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Keywords: machine translation, global strategy, post-editing
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7214440733
