“Halife-i A‘zam” Kanuni Sultan Süleyman: Evrensel Osmanlı Hilafeti Meselesi
Year: 2026
Type: article
Abstract: Bu makale, Osmanlı sultanlarının ne zamandan itibaren ve hangi anlamda halife unvanını kullanmaya başladıklarını resmî belgelerden açıklığa kavuşturduktan sonra Kanuni Sultan Süleyman’ın (1520-1566) saltanatına odaklanarak 16. yüzyılda evrensel Osmanlı hilafeti anlayışının ortaya çıkışı hususunu ele almaktadır. Çalışmanın ilk kısmında, evrensel Osmanlı hilafeti iddiasının ortaya çıkmasına yol açan önemli tarihî gelişmeler özetlenmektedir. İkinci kısım ise Osmanlıların hilafet iddiasında bulunmak için kullandıkları unvanları ülke içindeki Müslümanlara hitap eden ve bütün Müslümanlara hitap eden hilafet unvanları olmak üzere iki grupta incelemektedir. Makalenin son kısmı, Veziriâzam Lutfi Paşa tarafından evrensel Osmanlı hilafeti anlayışını desteklemek için yazılan Halâsü’l-ümme fî ma‘rifeti’l-e’imme adlı risaleye odaklanmaktadır. Makalenin temel iddiası, Osmanlı klasik çağında iki farklı hilafet anlayışının mevcut olduğudur. 1540’lara kadar gelen ilk dönemde, Osmanlı sultanları, İslam’a ve Osmanlı ülkesinde yaşayan Müslümanlara hizmet etme misyonlarını vurgulamak için “halîfe”, “halîfetu’llâh” gibi unvanları kullanırlarken, 1540’tan itibaren Osmanlı padişahının evrensel hilafet iddiasını ifade etmek üzere resmî belgelerde ilk kez vârisü’l-hilâfeti’l-kübrâ ve hâizu’l-imâmeti’l-uzmâ gibi halifelik unvanları kullanılmıştır. Kısaca, bu makale, Osmanlı klasik çağında halifelik sorunuyla ilgili önemli gelişmeleri ele alarak, Osmanlı sultanlarını “hilâfet-i kübrâ” anlayışına götüren süreci aydınlatmaya çalışmaktadır.
Author: Şit Tufan Buzpınar
Institution: Istanbul Medipol University
Language: English
Topic: Historical Turkish Studies
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7215874270
