Year: 2025
Type: dissertation
Study design: Observational Study
Abstract: Son yıllarda artan yapılaşma yoğunluğu, nüfus hareketliliği ve mekânsal dönüşüm dinamikleri, özellikle kentsel doku içerisinde yer alan kamusal alanların niceliksel ve niteliksel olarak azalmasına yol açmaktadır. Bu durum, bireyler arası etkileşimin zayıflamasına, toplumsal yabancılaşmaya ve mekânsal aidiyet duygusunun gerilemesine neden olmakta; dolayısıyla çeşitli sosyal sorunları beraberinde getirmektedir. Kamusal yaşamın gerilediği bu kentsel bağlamda, özel ve kamusal alanlar arasında konumlanan yarı özel açık alanlar- apartman bahçeleri- önemli bir geçiş mekânı ve sosyal arayüz işlevi üstlenmektedir. Bu tür mekânlar, yalnızca fiziksel birer geçiş alanı olmanın ötesinde, aidiyet duygusunun gelişimine ve komşuluk ilişkilerinin güçlenmesine katkı sağlayan, sosyal etkileşimin gerçekleştiği ve tesadüfi karşılaşmaların yaşandığı etkileşim zeminleri olarak öne çıkmaktadır. Ancak yarı özel alanların bu özgün sosyal işlevlerine ilişkin literatürde bütüncül bir değerlendirme ve ampirik araştırma eksikliği dikkat çekmektedir. Bu çalışma, yarı özel açık alanları bahsedilen işlevler çerçevesinde ele alarak söz konusu boşluğun giderilmesine katkı sunmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda araştırma, İstanbul'un Bahçelievler ilçesinde yer alan Bahçelievler (B-3 bölgesi) ve Siyavuşpaşa mahallelerinde, parsel büyüklüğüne dayalı bir stratifikasyon (tabakalama) yöntemiyle belirlenen örneklem çerçevesinde yürütülmüştür. Toplam 192 katılımcıyla gerçekleştirilen yüz yüze anket ve yarı yapılandırılmış görüşmelerin yanı sıra, yerinde yapılan gözlemler ve geliştirilen bahçe kalite puanlama sistemi aracılığıyla fiziksel çevreye ilişkin veriler toplanmıştır. Veriler SPSS ortamında çeşitli istatistiksel testlerle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, apartman bahçesi varlığının mekâna yönelik aidiyet duygusu (p=0,019) ve komşuluk ilişkileri (p=0,025) üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve olumlu etkiler yarattığını ortaya koymuştur. Bununla birlikte apartman bahçelerinin fiziksel kalitesi de hem aidiyet duygusu (p<0,001) hem de komşuluk ilişkileri (p<0,001) üzerinde etkili olmaktadır. Özellikle fiziksel kalitenin artmasıyla apartmanda yaşamaktan keyif alma ve burayı 'özel bir yer' olarak algılama gibi olumlu hislerin geliştiği saptanmıştır (p=0,022). Bahçe büyüklüğünün ise yalnızca komşuluk ilişkileri üzerinde anlamlı bir farklılık oluşturduğu saptanmıştır (p=0,002). Bu bulgular, araştırma kapsamında geliştirilen hipotezlerin büyük ölçüde doğrulandığını ve yarı özel açık alanların sosyal işlevlerinin hem mekânsal hem de sosyodemografik değişkenlerle birlikte şekillendiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, apartman bahçeleri gibi yarı özel açık alanların yalnızca fiziksel geçiş alanları değil; sosyal etkileşimi, rastlantısal karşılaşmaları ve mahalle ölçeğinde topluluk hissini destekleyen kritik sosyal arayüzler olduğu ampirik bulgularla ortaya konmuştur. Çalışma, söz konusu mekânlara ilişkin literatürdeki boşluğu doldurarak, şehir ve bölge planlama disiplini bağlamında sosyal sürdürülebilirlik, mekânsal aidiyet ve yaşam kalitesi konularına özgün ve güncel katkılar sunmaktadır.
Author: ELİFNUR USLUKAYA
Language: Turkish
Subfield: Sociology and Political Science
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7219359418