Engellilik Durumunun Sporda Motivasyonel İklim ve Prososyal-Antisosyal Davranışlar Üzerindeki Düzenleyici Rolü
Year: 2026
Type: article
Study design: Observational Study
Abstract: Öz Bu çalışmanın amacı, algılanan motivasyonel iklimin prososyal ve antisosyal davranışlar üzerindeki etkisinin engellilik durumu tarafından düzenlenip düzenlenmediğini incelemektir. İlişkisel tarama modeli kullanılan araştırmaya 212 sporcu (engelli n = 119; engelli olmayan n = 93) katılmıştır. Veriler, sporda prososyal ve antisosyal davranış ölçeği ile sporda algılanan motivasyonel iklim ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizi R studio (4.5.0) yapılmış ve heteroskedastisite nedeniyle robust standart hatalar (HC4) kullanılmıştır. Moderasyon analizleri yaş ve cinsiyet kontrol edilerek ve iklim × cinsiyet etkileşimi modele eklenerek tekrarlanmıştır. Bulgulara göre ölçeklerin alt boyutları arasında bazı anlamlı korelasyon ilişkileri tespit edilmiştir (p < .05). Engellilik durumu, performans yönelimli iklimin prososyal davranışlar üzerindeki etkisini anlamlı bir şekilde düzenlemektedir (p < .001). Ayrıca ustalık yönelimli iklimin prososyal davranışlar üzerindeki etkisinde de anlamlı moderasyon tespit edilmiştir (p < .001). Bu iki moderasyon etkisi, yaş ve cinsiyet kontrol edildiğinde ve iklim × cinsiyet etkileşimi eklendiğinde de korunmuştur. Engellilik durumunun performans yönelimli iklimin antisosyal davranışlar üzerindeki etkisini düzenleyici rolü ise yaş ve cinsiyet kontrol edildiğinde anlamlı (p < .05) iken, iklim × cinsiyet etkileşimi modele eklendiğinde anlamlılık tespit edilmemiştir (p = .405). Buna karşın ustalık yönelimli iklimin antisosyal davranışlar arasındaki ilişkide engellilik durumunun düzenleyici rolüne ilişkin anlamlı bir etki bulunmamıştır (p > .05). Simple slopes analizi, prososyal davranışlara ilişkin anlamlı moderasyonların kaynağının engelli olmayan sporcular olduğunu göstermiştir. Performans yönelimli iklimin prososyal davranış üzerindeki etkisi engelli olmayanlarda anlamlı (p < .05) iken engellilerde anlamsızdır (p > .05). Benzer şekilde, performans yönelimli iklimin antisosyal davranış üzerindeki etkisi engelli olmayanlarda pozitif yönde anlamlı (p < .05) iken engellilerde anlamlı değildir (p > .05); ancak bu bulgu cinsiyet etkileşimi kontrol edildiğinde anlamlılığını yitirmiştir. Son olarak ustalık yönelimli iklimin prososyal davranış üzerindeki etkisi engelli olmayanlarda anlamlı (p < .05) iken engellilerde anlamlı bulunmamıştır (p > .05). Sonuç olarak, motivasyonel iklimin prososyal davranışlar üzerindeki etkisi engellilik durumuna göre farklılaşmakta ve bu etkiler yalnızca engelli olmayan sporcularda ortaya çıkmaktadır. Antisosyal davranışlar açısından ise ustalık yönelimli iklimde engellilik temelli bir farklılık saptanmamış, performans yönelimli iklimde saptanan farklılık cinsiyet etkisi kontrol edildiğinde anlamlılığını yitirmiştir. Anahtar Kelimeler: Motivasyonel İklim, Prososyal Davranış, Antisosyal Davranış, Engelli Sporcu Abstract The aim of this study was to examine whether the effect of perceived motivational climate on prosocial and antisocial behaviors is moderated by disability status. The study employed a relational survey model and included 212 athletes (with disability, n = 119; without disability, n = 93). Data were collected using the Prosocial and Antisocial Behavior in Sport Scale and the Perceived Motivational Climate in Sport Questionnaire. Data were analyzed using R Studio (4.5.0), and heteroskedasticity-consistent robust standard errors (HC4) were used due to heteroskedasticity. The moderation analyses were repeated with age and gender controlled and with the climate × gender interaction added to the model. According to the findings, some significant correlations were identified among the subscales of the measures (p < .05). Disability status significantly moderated the effect of performance-oriented climate on prosocial behaviors (p < .001). Significant moderation was also found for the effect of mastery-oriented climate on prosocial behaviors (p < .001). These two moderation effects were retained when age and gender were controlled and when the climate × gender interaction was added. The moderating role of disability status in the effect of performance-oriented climate on antisocial behaviors was significant when age and gender were controlled (p < .05), but it lost significance when the climate × gender interaction was added to the model (p = .405). In contrast, no significant moderating effect of disability status was found in the relationship between mastery-oriented climate and antisocial behaviors (p > .05). Simple slopes analysis showed that the significant moderations regarding prosocial behaviors stemmed from athletes without disabilities. The effect of performance-oriented climate on prosocial behavior was significant among athletes without disabilities (p < .05) but nonsignificant among athletes with disabilities (p > .05). Similarly, the effect of performance-oriented climate on antisocial behavior was significant and positive among athletes without disabilities (p < .05) but nonsignificant among athletes with disabilities (p > .05); however, this finding was not sustained when the climate × gender interaction was controlled. Finally, the effect of mastery-oriented climate on prosocial behavior was significant among athletes without disabilities (p < .05) but nonsignificant among athletes with disabilities (p > .05). In conclusion, the effect of motivational climate on prosocial behaviors differs according to disability status, and these effects emerge only among athletes without disabilities. With regard to antisocial behaviors, no disability-based difference was found for mastery oriented climate, and the difference found for performance-oriented climate was not sustained when the effect of gender was controlled. Keywords: Motivational Climate, Prosocial Behaviour, Antisocial Behaviour, Disabled Athlete
Authors: DAŞKESEN, Sonay Serpil, Sanal, Alperen
Institution: Atatürk University
Language: English
Subfield: Social Psychology
Field: Psychology
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7224667620