Year: 2026
Type: article
Abstract: Bu çalışma, Lana ve Lilly Wachowski'nin Matrix(1999) filmini, öznel deneyimin ontolojik statüsünü sorgulayan bir düşünce deneyi olarak ele almaktadır. Araştırmanın temel problemi, Chalmers'ın fenomenal deneyimi betimlemek için başvurduğu iç film (inner movie) metaforundan hareketle kurulmaktadır. Bu metafor, zihnin içinde gerçek anlamda bir sahne ya da iç seyirci bulunduğunu değil, deneyimin "nasıl bir şey olduğu" boyutunun fiziksel açıklamaların dışında kaldığını anlatmaktadır. Dennett ise bu tasavvuru "Kartezyen tiyatro" olarak adlandırarak reddetmekte ve bilinci, birinci şahıs perspektifine ayrıcalık tanımayan işlevsel süreçlerle açıklanabilir bir yapı olarak yeniden tanımlamaktadır. Nagel, öznel deneyimin nesnel bilimin kategorileriyle tüketilemeyeceğini savunarak bu tartışmaya üçüncü bir bakış açısı eklemektedir. Çalışma, üç filozofun argümanını kendi metinleri üzerinden karşılaştırmalı bir felsefi metin analiziyle ele alarakMatrixsahnelerini birer felsefi örnek olarak doğrudan bu argümanlarla ilişkilendirmektedir. Çalışmanın arka planında Descartes'ın epistemik şüphe geleneği belirleyici bir işlev üstlenmekte, Nagel-Chalmers-Dennett tartışması, Kartezyen sorunun yüzyıllar sonraki felsefi yankıları olarak konumlandırılmaktadır. Tartışma, "neden bilmek önemlidir?" sorusu bağlamında Kantçı özerklik kavramıyla da kesişmektedir. Sonuç olarak "Neo olmak nasıl bir şeydir?" sorusunun yanıtının benimsenen bilinç kuramına göre kökten değiştiği ve bu değişkenliğin filmin felsefi gücünü oluşturduğu savunulmaktadır. Çalışma ayrıca, bu deneyimin gerçekliğinin ötesinde, onu bilmenin Kantçı özerklik açısından neden önemli olduğu sorusunu tartışmaktadır.
Source: SineFilozofi
Author: Gönül Cengiz
Institution: Gaziantep University
Language: Turkish
Subfield: Experimental and Cognitive Psychology
Field: Psychology
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7224992200