Work

Heroism in the Islamic Era: The Case of the Battle of al-Qadisiyyah

Year: 2026
Type: article
Abstract: Bu çalışma, Sadr-ı İslâm fütûhât hareketlerinin dönüm noktalarından biri olan Kādisiye Savaşı (15/636) özelinde, Arap şiirindeki zihniyet dönüşümünün filolojik ve belâgî tezahürlerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Câhiliye döneminde kabile asabiyeti, ferdî şan-şöhret arayışı ve dehrî bir çaresizlik ekseninde şekillenen hamâsî söylemin, vahyî ilkelerin tesiriyle geçirdiği evrimi ortaya koymak çalışmanın temel önemini oluşturmaktadır. Araştırmanın problemi, Kādisiye cephesindeki savaşçı-şairlerin ürettiği manzumelerin yalnızca askerî olayları kayda geçiren hissi birer vakanüvistlik mi, yoksa İslâm'ın getirdiği yeni zihniyetle mümin kimliğinin şiir diliyle yeniden inşa edildiği edebî vesikalar mı olduğunu saptamaktır. Bu çerçevede çalışma; Kādisiye şiirlerinin dönemin sosyo-psikolojik atmosferini ve mümin kimliğinin inşasını nasıl yansıttığı, savaşçı şairlerin tevarüs ettikleri fahr ve hamâset kalıplarını hangi retorik imkânlarla ilâhî rıza ve ümmet bilinci zeminine taşıdığı ve Câhiliye'deki kabile asabiyeti eksenli hamâsî söylemin filolojik düzeyde nasıl bir değişim gösterdiği sorularına cevap aramaktadır. Nitel araştırma desenindeki bu çalışmada veri toplama tekniği olarak doküman analizi kullanılmış; Ka‘kā‘ b. Amr, Ebû Mihcen es-Sekafî, Amr b. Ma‘dîkerib, Kays b. Mekşûf, Züheyr b. Abd Şems ve el-Hansâ'nın oğulları gibi dönem şairlerinin manzumeleri metin tenkidi ve retorik analiz yöntemleriyle tahlil edilmiştir. Araştırma sonucunda; tevarüs edilen geleneksel fahr kalıplarının kılıç, at ve mızrak gibi biçimsel unsurlarını koruduğu, ancak bu unsurların mecaz ve istiârelerle şahsî böbürlenmeden i‘lâ-yi kelimetullah uğrundaki fedakârlığın estetik imgesine dönüştüğü tespit edilmiştir. Ölüm algısı da köklü bir dönüşüm geçirmiş; dehrî bir yıkım olmaktan çıkarılarak Rahman'ın çağrısına icabet etmek ve Firdevs cennetlerine kavuşmak biçiminde uhrevî bir müjdeye dönüştürülmüştür. Bununla birlikte bu dönüşümün doğrusal ilerlemediği, Amr b. Ma‘dîkerib örneğinde olduğu gibi eski asabiyet dilinin sahada zaman zaman varlığını sürdürdüğü de gözlemlenmiştir. Çalışma, Kādisiye Savaşı özelinde hamâset söylemindeki zihniyet dönüşümünü müstakil bir odakta ele alarak Türkiye'deki ve Arap dünyasındaki literatürde bu alana dair önemli bir boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.
Source: DergiPark
Language: Turkish
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7225067568
FWCI:
Cites: 5
Cited by:
Related to: 9