Work

Analyzing the photographs in secondary school social sciences coursebooks in the context of gender

Year: 2024
Type: dissertation
Abstract: Bu çalışmada ortaöğretim Sosyal Bilgiler dersine ait ders kitaplarındaki fotoğrafların toplumsal cinsiyet bağlamında incelenmesi gerçekleştirilmiştir. Çocukların kadın ve erkek davranışlarını şekillendiren toplumsal normları ve cinsiyet rollerini öğrenmesi ailede başlayarak okullarda devam eder. Ders kitaplarının değer aktarıcı ve rol model olması ve fotoğrafların gerçekliği temsil etme yetkinliği, çocukların toplumsal cinsiyet inşasında büyük rol oynamaktadır. Sosyal Bilgiler dersinin amaçlarında toplumsallaşma, aile bütünlüğü, kültürel ve milli değerlerin kazanımları bulunduğundan, toplumsal cinsiyet normlarının fotoğraflar yardımıyla içselleştirilmesi önem taşımaktadır. Bu araştırma, nitel yöntemlerden doküman incelemesi yöntemiyle, amaçlı örnekleme ile belirlenen fotoğrafların içerik analizi yapılarak gerçekleştirilmiştir. Ortaöğretim Sosyal Bilgiler dersine ait kitaplarda insan öğesi içeren 347 fotoğraf, içerik analiziyle cinsiyete özgü roller, değerler ve beceriler açısından incelenirken, gerektiğinde fotoğrafa atıf yapılan metinlerden yararlanılmıştır. Araştırmanın bulgularına göre ortaöğretim Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki fotoğraflarda erkek figürüne yakın oranda kadın figürüne yer verildiği, erkeklere daha çok yetişkin veya yaşlı döneminde, kadınlara ise çocuk veya gençlik dönemlerinde yer verildiği ortaya çıkmıştır. Kadınların daha çok aile küçüğü, vatandaş, göçmen ve ihtiyaç ii sahibi sosyal rollerinde gösterildiği ve erkeklerin kahraman, lider, siyasi figür ve tarihsel figür rolleri ile yer aldığı görülmektedir. Meslek gruplarında; kadınlara öğretmen, öğrenci ve doktor olarak daha fazla yer verildiği, erkeklerin ise asker, polis, mühendis, işçi, tamirci, tarım işleri ile alakalı mesleklerde ve yönetici niteliği taşıyan mesleklerde temsil edildiği görülmektedir. Ayrıca kadınların çoğunlukla eğitim ve bakım verme eylemleriyle ilişkilendirildiği erkeklerin ise fiziksel güç gerektiren ve bilimsel eylemlerde daha fazla temsil edildiği ortaya çıkmıştır. Benzer şekilde kadınlar oyuncak ve mutfak eşyaları ile birlikte ev, eğitim ve alışveriş mekanlarında yer aldıkları görülürken erkeklerin teknolojik araçlar ve hırdavat malzemeleri ile birlikte kamusal alanda daha fazla yer aldığı görülmektedir. Kadınlar daha çok takı ve aksesuarlar yanında beyaz ve pembe renkleriyle ilişkilendirilirken, erkekler iş kıyafeti ve dini kıyafetler yanında gri, kahverengi ve mavi renkleriyle ilişkilendirilmiştir. Beden dilleri açısından cinsiyetler incelendiğinde kadının sevgi, umut gibi olumlu duygular yanında öfke ve suçluluk gibi olumsuz duygularla temsil edildiği, erkeklerin ise hırs, güç gibi olumsuz duygularla temsil edildiği ortaya çıkmaktadır. Sonuç olarak her ne kadar nicel olarak kadın ve erkeğe eşit miktarda yer verilmiş olsa da ortaöğretim Sosyal Bilgiler ders kitaplarında yer alan fotoğraflarda cinsiyet ayrımı önemli ölçüde göze çarpmaktadır.
Institution: Marmara University
Language: Turkish
Subfield: Gender Studies
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7225435470
Cites: 74
Cited by:
Related to: 10