Yapay zeka ve etkileşim paradigmaları bağlamında kullanıcı arayüzlerinin evrimi ve kullanıcı deneyimi üzerindeki etkileri
Year: 2025
Type: dissertation
Abstract: Bu çalışma, üretken yapay zekâ (AI) teknolojilerinin kullanıcı deneyimi (UX) ve iletişim tasarımı üzerindeki etkilerini incelemektedir. Dijitalleşmeyle birlikte kullanıcıların teknolojiden beklentileri çeşitlenmiş; ChatGPT gibi doğal dil işleme (NLP) yeteneğine sahip araçlar, daha akıcı ve anlamlı etkileşimler sunarak bu dönüşümde önemli rol oynamıştır. Araştırma, bu etkileşim biçimlerindeki değişimi anlamayı ve değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Tez dört bölümden oluşmaktadır: İlk bölümde, kullanıcı arayüzlerinin komut satırı arayüzlerinden (CLI) grafiksel kullanıcı arayüzlerine (GUI) ve üretken yapay zekâ tabanlı sistemlere evrimi; ikinci bölümde, modern etkileşim modelleri bağlamında ChatGPT’nin UX ve etkileşim tasarımındaki yeri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, temel araştırma sorusu olan “ChatGPT’nin kullanılabilirlik ve erişilebilirlik sorunları nelerdir ve bu sorunların çözümü kullanıcı deneyimini nasıl iyileştirebilir?” ile birlikte alt araştırma soruları olan “ChatGPT'nin kültürel ve dilsel farklılıklara adaptasyonu ile kullanıcıların insan benzeri etkileşim beklentileri nasıl optimize edilebilir?” ve “ChatGPT tarafından üretilen bilgilerin doğruluğu ve güvenilirliği nasıl artırılabilir ve kullanıcıların çıktılar üzerinde doğrudan düzenleme yapma ihtiyacı nasıl karşılanabilir?” sunulmuş; tezde kullanılan nitel araştırma yöntemi olarak kullanılabilirlik testi açıklanmıştır. Kullanılabilirlik testi, Galatasaray Üniversitesi İletişim - Halkla İlişkiler programında öğrenim gören, 18–24 yaş aralığındaki 10 öğrenci ile yürütülmüştür. Katılımcılar, amacına yönelik örnekleme yöntemiyle seçilmiş; test, halkla ilişkiler bağlamına uygun beş görev ve “düşünerek sesli düşünme” protokolü ile gerçekleştirilmiştir. Dördüncü olan son bölümde ise kullanılabilirlik testinde elde edilen bulgulara yer verilmiş, sonrasında tematik analiz yöntemiyle elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. Bulgular, katılımcıların GUI’lere dair farkında olmadıkları bazı beklentilerin, üretken yapay zekâ ile etkileşim sırasında ortaya çıktığını; yanıtların açıklığı, güncelliği, bağlamsal sürekliliği, kültürel/ dilsel duyarlılık ve bilgi güvenilirliği gibi unsurların öncelikli olduğunu göstermiştir.
Author: Pekel, Furkan
Language: Turkish
Subfield: Human-Computer Interaction
Field: Computer Science
Domain: Physical Sciences
SDG: Quality education
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7225438788