Examination of the impact of product design on perceived quality and brand image within the framework of the technology acceptance model in the context of consumer mindset : a study on technological product
Year: 2025
Type: dissertation
Study design: Observational Study
Abstract: Bu araştırma, örtük zihniyet yapılarının teknoloji odaklı ürün değerlendirmelerinde nasıl bir rol oynadığını, ürün tasarımı ve teknoloji kabul faktörleriyle etkileşimleri bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında, ürün tasarımının algılanan kalite ve marka imajı aracılığıyla markaya yönelik tutum ve davranışsal niyete olan etkileri değerlendirilmiş; ayrıca tüketici zihniyetinin (sabit ve gelişim) bu ilişkiler üzerindeki ayrıştırıcı etkisi analiz edilmiştir. İlk bölümde kavramsal temel ortaya konulmuş; örtük zihniyet, ürün tasarımı, algılanan kalite, marka imajı, markaya yönelik tutum, davranışsal niyet ve UTAUT2 modelinde yer alan değişkenler ayrı başlıklar altında açıklanmıştır. İkinci bölümde, yürütülen literatür incelemesi doğrultusunda oluşturulan araştırma modeli ve hipotez yapısı sunulmuştur. Üçüncü bölümde ise, örneklem olarak akıllı telefon kullanıcıları seçilmiştir ve zihin yapısına göre farklılaşan tüketici tepkileri incelenmiştir. Veriler anket tekniğiyle toplanmış; analiz sürecinde ise yapısal eşitlik modellemesi (PLS-SEM) yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda ulaşılan bulgulara göre, markaya yönelik tutumu anlamlı biçimde etkileyen değişkenler arasında ürün tasarımı, marka imajı, algılanan kalite, kullanım kolaylığı beklentisi, hedonik motivasyon ve fiyat değeri öne çıkmaktadır. Davranışsal niyet üzerinde ise en güçlü belirleyici markaya yönelik tutum olurken; marka imajı doğrudan etki göstermekte, ürün tasarımı ve algılanan kalite doğrudan anlamlı etki göstermemektedir. UTAUT2 modeline dahil edilen performans beklentisi, sosyal etki, kolaylaştırıcı koşullar ve alışkanlık gibi değişkenlerin ise tutum ya da niyet üzerinde anlamlı bir etki göstermediği görülmüştür. Bu durum, teknolojik ürün kategorisinde tüketicilerin işlevsel değerlendirmelerden ziyade deneyimsel tatmin ve algısal uyum gibi unsurlar üzerinden tutum geliştirdiğine işaret etmektedir. Özellikle ürün tasarımının, hem algılanan kalite hem de marka imajı üzerinden etkide bulunarak davranışsal niyete ulaşan dolaylı bir yol inşa ettiği ortaya konmuştur. Çoklu grup analizlerinden elde edilen bulgular, örtük zihniyetin bu ilişkiler üzerinde farklılaştırıcı bir rol üstlendiğini göstermektedir. Gelişim zihin yapısına sahip bireylerde, algılanan kalite hem markaya yönelik tutumu hem de davranışsal niyeti pozitif ve anlamlı biçimde etkilerken; sabit zihin yapısındaki bireylerde bu etkiler zayıf kalmış ya da ters yönlü gerçekleşmiştir. Ayrıca, gelişim zihin yapısına sahip bireylerde ürün tasarımının algılanan kalite ve marka imajı üzerinden markaya yönelik tutuma ve davranışsal niyete ulaşan dolaylı etkileri istatistiksel olarak anlamlı ve yüksek düzeydedir. Toplam etki analizleri de bu farklılaşmayı desteklemekte; tüketicilerin zihinsel yapılarının, teknoloji kabul sürecinde ve marka ile olan ilişkilerinde önemli bir belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, markaların yalnızca işlevsel faydaya değil, aynı zamanda tüketicinin psikolojik eğilimlerine duyarlı bir iletişim ve tasarım stratejisi geliştirmesinin gerekliliğine işaret etmektedir. Bu çalışmanın, ürün tasarımı aracılığıyla şekillenen algılanan kalite ve marka imajı gibi algısal değerlendirmeler ile UTAUT2 modeline dayalı performans beklentisi, kullanım kolaylığı, hedonik motivasyon, fiyat değeri gibi değişkenleri bütüncül bir yapıda ele alması; tüketici davranışlarını çok boyutlu olarak anlamaya katkı sunduğu düşünülmektedir. Tüketicilerin ürünle kurduğu ilişki yalnızca işlevsel değil; aynı zamanda estetik, sembolik ve psikolojik boyutları da içermektedir. Bu doğrultuda, bireylerin zihin yapılarının (sabit ya da gelişim) tüketim kararlarını nasıl etkilediğini ortaya koymak, pazarlama stratejilerinin özelleştirilmesinde önemli avantajlar sağlayabilir. Akıllı telefon kategorisi üzerinden yapılan bu araştırma, markaya yönelik tutumun davranışsal niyet üzerindeki belirleyiciliğini farklı öncül değişkenlerle birlikte değerlendirmekte ve mevcut literatürde sınırlı düzeyde ele alınan bu ilişkisel yapıya özgün bir katkı sunmaktadır. Elde edilen bulgular, özellikle teknoloji odaklı pazarlama uygulamalarında tüketici deneyimini biçimlendiren çok katmanlı faktörlerin dikkate alınması gerektiğini göstermekte; bu yönüyle hem akademik bilgi birikimine hem de uygulayıcı stratejilere değerli bir temel sağlamaktadır.
Author: Gürpınar, Naz
Language: Turkish
Subfield: Information Systems and Management
Field: Decision Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7225446042