The Reflection of Khwāja ʿAbdullāh Anṣārī’s Ethical and Mystical Thought in Saʿdī’s Gulistan and Bustan with an Emphasis on the Stages of Patience, Contentment, and Gratitude
Year: 2026
Type: article
Abstract: در سنت ادب فارسی، پیوند میان عرفان خراسانی و اخلاق اجتماعی شیراز از پررمزترین ساحت‌های اندیشه ایرانی است. آموزه‌هایی چون صبر، رضا و شکر در «گلستان» و «بوستان» سعدی بازتابی از میراث سلوکی خواجه‌عبدالله انصاری‌اند که در قالب زبانی تربیتی و انسانی بازآفرینی شده‌اند. مسئله اصلی این پژوهش، واکاوی همین دگرگونی معنایی بود؛ اینکه چگونه مفاهیم خانقاهیِ انصاری در نظام اخلاقی سعدی به تجربه زیستۀ انسان اجتماعی تبدیل می‌شوند. بازشناسی این پیوند، ضرورتی مضاعف داشت؛ از یک‌سو در فهم پویایی تاریخی عرفان اسلامی و از سوی دیگر در تبیین چگونگی تبدیل آموزه‌های سلوکی به بنیادهای اخلاقی فرهنگ ایرانی. بررسی تطبیقی «منازل‌السائرین» و آثار سعدی نشان داد که صبر در نگاه سعدی از مقام تحمّل به حکمت عملی، رضا از فنای اراده به آرامش در قضا، و شکر از معرفت منعم به هنر سپاس زیستن دگرگون شده است. این دگرگونی معنایی، نشان از گفت‌وگویی میان متون دارد؛ گفت‌وگویی که در آن، عرفان به اخلاق و سلوک به زیست روزمره پیوند می‌خورد. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که سعدی با بازنویسی خلاق این مفاهیم، عرفان را از خلوت تأمل به عرصه تعامل اجتماعی آورده و از دل سنت تصوف، نظامی اخلاقی، تربیتی و انسان‌گرایانه پدید آورده است.
Language: Persian
Subfield: Religious studies
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: hybrid
OpenAlex ID: W7225448661