Year: 2015
Type: article
Abstract: marGarita a. korZo institut fiłosofii rossijskoj akadiemii nauk, moskwa o tekStaCH reLiGiJnyCH W XVi-WieCZnyCH eLementarZaCH PoLSkiCH* Do naszych czasów przetrwało niewiele XVi-wiecznych elementarzy polskich i polsko-łacińskich.Większość z nich jest mocno zdefektowana, składa się z zaledwie kilku kartek, wyklejonych z makulatury i opraw druków późniejszych 1 .Z wieku XVii zachowało się znacznie więcej wydań, jakkolwiek ich liczba wciąż jest dość nikła w porównaniu z następnym stuleciem.Charakterystyczną cechą elementarzy, podobnie jak wszystkich podręczników elementarnych z owych czasów, było zestawianie raczej skromnego materiału gramatycznego ze stosunkowo rozległym wyborem tekstów religijnych.Utarł się szybko zwyczaj, że nawet do akademickich podręczników gramatyki dołączano krótkie modlitwy albo niedługi wykład podstawowych prawd wiary; teksty te były pisane mową wiązaną, najczęściej w formie dystychów.tak profesor i rektor akademii krakowskiej, kanonik Jakub Parkoszowic (zm.ok.1455), w ułożonym przez siebie traktacie o ortografii zamieszcza m.in.alfabet rymowany, w którym objaśnia zasady polskiej fonetyki, a zarazem -podstawowe prawdy wiary chrześcijańskiej 2 .analogiczne połączenie spotyka się we wczesnej tradycji czeskiej.Przykładem jest niedatowany elementarz (Abecedár) z początku XVi wieku.Zasługuje on na uwagę jeszcze i z tego powodu, że nie był przeznaczony wyłącznie do nauki w szkole, ale również do użytku domowego 3 . *artykuł został przygotowany w ramach stypendium badawczego rosyjskiej Fundacji nauk Humanistycznych (rGnF, moskwa), projekt nr 13-01-00217. 1 Wyczerpujący katalog tych druków -zob.F. P i l a r c z y k, Elementarze polskie.II.Materiały bibliograficzne.Zielona Góra 1990.na temat zawartości podręczników owej epoki zob.T. B i e ń k o ws k i, Książki szkolne w Polsce od XVI do połowy XVIII wieku.(Księgoznawcza problematyka badawcza)."Studia o książce" t. 8 (1978).-I.J a r o s z, Książki szkolne w Polsce w wieku XVI.(Zarys problematyki)."rozprawy z Dziejów oświaty" t.21 (1978).2 Zob.J. ł o ś, Jakóba syna Parkoszowego traktat o ortografii polskiej.W zb.: Materiały i prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie.t. 2, z. 2. kraków 1907, s. 412.3Zaznaczono to już na karcie tytułowej: "Chtěl-li by kdo učedlníkem Páně Kristovým býti, ten každej má tuto abecedu mentem uměti.Ty, hospodáři, kup ji do svého domu a vyučuj jí dítky své, i čeládku měj k tomu [każdy, kto chciałby być uczniem Chrystusa, musi znać to abecadło na pamięć.ty, gospodarzu, zakup je do swego domu i nauczaj swe dziatki, i czeladkę nakłaniaj do tego]".Cyt.za:
Source: Pamiętnik Literacki
DOI: 10.18318/pl.2015.1.9
Author: Margarita A. Korzo
Language: Polish
Subfield: History
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W795259566