G. Asaert, De Antwerpse scheepvaart in de XVe eeuw (1394-1480). Bijdrage tot de economische geschiedenis van de stad Antwerpen
Year: 1976
Type: book-review
Abstract: In verschillende opzichten is de grote studie van G. Asaert over de Antwerpse scheepvaart in de vijftiende eeuw een belangwekkend boek.De schrijver is archivist en dat is duidelijk te merken in zijn vertrouwdheid met het archiefmateriaal, niet alleen van het stadsarchief van Antwerpen, maar ook van het Algemeen Rijksarchief te Brussel, dat in het archief der Rekenkamer zeer belangrijke Antwerpiana bevat, waaronder de povere resten der stedelijke rekeningen, een drietal uit het einde der veertiende en het begin der vijftiende eeuw.De schrijver doet opmerken, dat de geschiedschrijving betreffende Antwerpen zich overwegend heeft beziggehouden met Antwerpens 'gouden eeuw' dat wil zeggen de tijd van ca.1480-1585 (1567).De voorafgaande periode is daarentegen veel minder bewerkt, klaarblijkelijk vanwege een vermeende armoede aan bronnen, vergeleken met de aantrekkelijker jaren van Antwerpens bloeitijd.Weet men dan nog, dat Asaert als zijn eigenlijke leermeester de te vroeg overleden prof.F. Blockmans, in leven stadsarchivaris, beschouwt, terwijl prof.W. Brulez zijn promotor is geweest, dan kan men zich voorstellen, dat hij gevoelig is voor noodzakelijke revisies in het traditionele standpunt ten aanzien van de economische geschiedenis der Scheldestad.Het is dan ook in hun geest, dat de schrijver zich de vraag heeft gesteld: is het inderdaad juist (zoals de heersende opvatting, op gezag van Henri Pirenne, wil), dat Antwerpen geen koopvaardijvloot heeft bezeten, niet alleen in de zestiende eeuw, maar ook reeds in de vijftiende?Wanneer hij nu zijn materiaal opsomt voor de vijftiende eeuw, blijkt het, dat het met de armoede van de archieven voor die eeuw nogal meevalt, vooral wanneer men deze met Amsterdam voor dezelfde periode vergelijkt.Demografisch beschikt men over de haardstedencijfers van Brabant, ruim zestig jaar geleden gepubliceerd door Cuvelier.En dan zijn er de zogenaamde schepenregisters in doorlopende reeks van 1394-1480.Hij heeft deze minuten van voor enkele schepenen opgestelde acten betreffende onder andere koop en verkoop van schepen als grondslag voor zijn onderzoek gebruikt.Dit verschijnen van partijen voor schepenen betekent voluntaire rechtspraak: er is geen verplichting, maar blijkbaar is deze gang van zaken meer en meer usance geworden.Idealiter bevatten deze minuten (de grossen der acten zijn aan partijen uitgereikt en niet bewaard gebleven) naam, beroep, woonplaats van koper en verkoper, opgave van het scheepstype, eventueel de naam van het schip, verschuldigde koopprijs (met opgaaf van de geldkoers en betalingstermijnen).Belangrijk is, dat niet alleen schepen in hun geheel, maar daarnaast in toenemende mate scheepsparten worden verhandeld.Voor de periode gedurende welke de 'schepenregisters' zonder lacune zijn overgeleverd, 1398-1480, zijn in totaal 2.422 schepen en scheepsparten verhandeld: na 1420, wanneer blijkbaar het passeren van deze koopovereenkomsten voor schepenen gebruikelijk is geworden, kan van een stijgend aantal -zij het door een inzinking tijdens de crisisjaren dertig onderbrokengesproken worden: om zich een beeld van het aantal voor een bepaald ogenblik te vormen, heeft hij dit cijfer naar vijfjarige periodes van 1420 uitgesplitst.Bij de scheepsverkopingen gaat het in hoofdzaak om binnenvaarders (heude, kogge (kan ook zeeschip zijn), pleit).Helaas wordt vele malen de weinigzeggende term 'schip' genoemd: alleen de prijs kan iets over de mogelijke grootte van het vaartuig leren.Dezelfde schepenregisters hebben de schrijver geholpen aan 1038 te Antwerpen thuishorende schippers, die bij de transacties als één der partijen optraden, die gedeeltelijk ook
Author: T.S. Jansma
Language: Dutch
Subfield: Economics and Econometrics
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W2147264642