Year: 2022
Type: article
Abstract: Tarihi boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Hatay, bünyesinde aynı zamanda birçok etnik grubu ve inancı barındırmaktadır.Var olmuş bu zenginlik, zamanla üstüne eklenerek günümüze gelmiş; birçok alanın da kültürel kimlik taşıyor olmasına olanak sağlamıştır.Farklı kavimlerin uğrak yeri ve farklı kültürlerin kesiştiği ortak noktalardan biri olması gastronomi alanında da kültürel zenginliğe zemin oluşturmuştur.Dolayısıyla bu kadim kent, zengin mutfağa sahip olmasıyla "gastronomi şehri" unvanını bünyesinde barındırmaktadır.Zengin ve çeşitli bir mutfak kültürü olan Antakya'da yapılan yemekler için fırınların vazgeçilmez yeri ve önemi vardır.Mahalle fırıncılığı Hatay'ın merkez ilçesi Antakya ve diğer ilçelerde (İskenderun, Arsuz, Belen vd.) geçmişte olduğu gibi günümüzde de hem modern hem geleneksel bir şekilde devam etmektedir.Antakya fırınlarında gelenek olarak tepsi yemeklerinden böreklere, pastalardan çeşitli yöresel tatlara kadar birçok ürün pişirilmektedir.Dolayısıyla fırınlar mutfak olarak görülmekte, evde hazırlanan yemeklerin pişirimini yapan ana mekân olarak varlık göstermektedir.Gündelik yaşamın içinde yer alan mahalle fırınları, mahallelinin uğrak yerlerinden biri olup mahallede yaşayan insanlar arasındaki etkileşimi arttırmasıyla sosyal işlevi de üstlenmektedir.Mahalle kültürünün derinden hissedildiği mahalle fırınlarında gündelik yaşamın yanında törensel hayatla ilgili ritsel faaliyetler gerçekleşmektedir.Bayramlara özgü yapılan çeşitli ürünler bulunmaktadır.Sosyo-kültürel bağlamda Antakya fırınlarının işlevi oldukça fazladır.Geçmişte bir evin mutfağı gibi kullanılan mahalle fırınları, mutfağın pişirim aşamasındaki süreçleri üstüne almıştır.Geleneksel olarak fırın yemeklerinin de fazla olduğu bu yörede insanlar, yemeklerini pişirme işini fırına bırakmış, ekmekle birlikte hamur işi ürünlerini de fırınlardan temin etmişlerdir.Belirtilen alanda yapılan bu çalışmaya, geleneksel yapıda işlevini sürdüren on fırın ve bu yapının içinde yer alan on yedi kişi kaynaklık etmektedir.Söz konusu çalışma, saha çalışmasına yönelik olmakla birlikte katılımlı gözlem ve anket yöntemi ile yapılmıştır.Bu çalışmada, Hatay'ın merkez ilçesi ve ilk yerleşim yeri olan Antakya'daki "Uzun Çarşı, Kurtuluş Caddesi, Anafartalar Caddesi ve Kantana Mahallesi" örneklem alınarak; söz konusu yerdeki geleneksel yolla devam eden fırın kültürünün sosyo-kültürel etkileşimleri ve mahalle kültüründeki yeri üzerinde durulacaktır.Geleneksel mahalle fırınlarında yapılan ürünlerin aşamaları ile ilgili bilgiler de verilecektir.
DOI: 10.29228/jasss.62674
Authors: Hüseyin Kürşat TÜRKAN, Ayşe GÜLTUTAN
Institution: Mustafa Kemal University
Language: Turkish
Topic: Culinary Culture and Tourism
Domain: Social Sciences
SDG: Zero hunger
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W4289746121