Arap Edebiyatı Tarihçilerinin Eserlerinde “Edebiyat Tarihi” Kavramı: Kavramın Algılanışının Sınırları ve Dönüşümleri Üzerine
Year: 2023
Type: article
Abstract: Edebiyat tarihi, kapsamı itibarıyla problemli bir kavram kabul edilmektedir. Edebiyat araştırmalarında nispeten yeni olmasına rağmen kavram, sadece Araplarda değil Batılılarda da terminolojik isimlendirmesinden, konusundan ya da kendisiyle ilintili yöntemlerden ötürü bazı problemleri gündeme getirmiştir. Bilişsel serüveninde birtakım aşamalardan geçen edebiyat tarihi; çeşitli imgeleme düzeylerini, bu düzeylerin fonksiyonunu ve terminolojik açıdan farklılığını yansıtan kavramsal dönüşümler yaşamıştır. Bütün bu dönüşümler, her biri bir diğerinin asıl bileşenlerinden olan tarihin edebiyatla ilişkisini anlamaya dönüktür. Böylece isim tamlamasıyla edebiyat tarihinin, sıfat tamlamasıyla da edebiyat tarihçiliğinin birbirinden ayrılan farklı delaletleri oluşmuştur. Bu süreçlerin tümü Arap kültür dünyası, edebiyat tarihiyle tanışmadan önce gerçekleşmiştir. Bu açıklamalardan hareketle bu çalışma, söz konusu kavramın algılanışının sınırlarını, isim tamlaması (edebiyat tarihi) ile sıfat tamlaması (edebiyat tarihçiliği) formlarında Arap edebiyatı tarihçilerinin eserlerinde yaşadığı dönüşümleri ortaya çıkarmayı, Batı kültüründen Arap dünyasına nasıl intikal ettiğini izah etmeyi, Arap edebiyatı tarihçilerinin bu kavramı nasıl alımladıklarını, Arap ilim sahasına nasıl dâhil ettiklerini ve son olarak söz konusu tarihçilerin Arap merkezli bir perspektifle kavramı anlama boyutlarını açıklamayı amaçlamaktadır. Bunun yanında çalışma, belirleyici yönlerinden hareketle kavramın algılanışının Arap edebiyatı tarihi yazıcılığına yansımalarını ve ilk kullanıldığı alanlardaki kavramsal delaletlerini de açığa çıkarmayı hedeflemektedir. Bu durum ise söz konusu kavramın Batılılardaki ve Arap edebiyatı tarihine dair eser veren müsteşriklerin eserlerindeki köklerinin izini sürmeyi, bunların kavramı nasıl anladıklarını ortaya koymayı, sonrasında da Arap edebiyatı tarihçilerinin eserlerinde kavramın nasıl işlendiğinin araştırılmasını gerektirmiştir. Nitekim bu eserler, çoğunluğu 20. yüzyılın ilk yıllarında kaleme alınan oldukça zengin eserlerdir. Ayrıca meselenin daha iyi anlaşılabilmesi için Arapların kavramla nasıl ve ne zaman tanıştıkları, Arap edebiyatına hangi kanallardan girdiği, hangi alanlarda ortaya çıktığı ve Araplara hangi formda ulaştığı gibi hususların da izahı gerekli olmuştur. Son olarak bu çalışma, Arap edebiyatı tarihçilerinin, kavramı kendilerine ulaştıkları formda mı kullandıklarını yoksa ret mi ettiklerini ya da güzel veya kötü fark etmeksizin başka bir forma dönüştürüp dönüştürmediklerini ortaya koymayı hedeflemektedir
DOI: 10.26650/jos.1228550
Authors: İsmail Araz, Cangül Araz
Language: Turkish
Subfield: Literature and Literary Theory
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W4367307489