İbadetler Fıkhında Kadınlara Ait Hükümlerin Şekillenmesinde Ümmü Seleme’nin Rolü
Year: 2025
Type: article
Abstract: Bu makale, İslam’ın erken döneminde önemli bir kadın fakih olarak tanınan Ümmü Seleme’nin hayatını ve İslam hukukuna olan katkılarını kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Ümmü Seleme, Hz. Peygamber’in hanımı olarak İslam'ın ilk dönemlerinde dinin şer’i hükümlerine doğrudan tanıklık etme fırsatı bulmuş, bu sayede özellikle kadınlara özgü fıkhi meselelerde derin bir bilgi ve anlayış geliştirmiştir. Gusül, hayız, nifas ve cünüplük gibi kadınlara özgü konularda rivayet ettiği hadisler ve fetvalar, İslam hukukunun şekillenmesinde önemli bir rol oynamış ve dört büyük fıkıh mezhebi (Hanefî, Şâfiî, Hanbelî ve Mâlikî) tarafından esas alınmıştır. Makale, Ümmü Seleme’nin özellikle kadınlara yönelik hükümler üzerindeki etkisini mezhepler çerçevesinde incelemektedir. Hanbelî ve Mâlikî mezhepleri, Ümmü Seleme’nin rivayetlerine büyük ölçüde bağlı kalmış ve bu rivayetleri doğrudan delil olarak kabul ederek pratik hükümler geliştirmişlerdir. Bu mezhepler, Ümmü Seleme’nin hadislerini özellikle gusül abdesti, hayız ve nifas gibi meselelerde temel kaynak olarak görmüşlerdir. Hanefî ve Şâfiî mezhepleri ise Ümmü Seleme’nin rivayetlerini kıyas ve içtihat yöntemleriyle daha geniş bir çerçevede yorumlamış, kadınların ibadet ve temizlik durumlarına ilişkin çıkarımlar yapmışlardır. Bu süreçte Ümmü Seleme’nin fetvaları, özellikle kadınların dini ibadetlere katılımı ve temizlikle ilgili sorumlulukları açısından önemli bir rol oynamıştır. Sonuç olarak, Ümmü Seleme’nin rivayetleri, İslam hukuku içinde kadınlara yönelik fıkhi meselelerin çözümünde büyük bir öneme sahiptir. Onun ilmî mirası hem kendi döneminde hem de sonraki nesillerde İslam hukukunu etkileyen önemli bir kaynak haline gelmiştir. Ümmü Seleme’nin özellikle kadınların dini yükümlülükleriyle ilgili rivayet ve içtihatları, mezheplerin bu konudaki farklı yaklaşımlarını şekillendirmiştir. Bu çalışma, Ümmü Seleme’nin İslam hukukuna yaptığı katkıların genişliğini ve derinliğini, dört büyük mezhebin farklı yaklaşımları çerçevesinde değerlendirmektedir. Anahtar Kelimeler: Ümmü Seleme, İslâm Hukuku, Sahabe Kadınlar, Kadınlara Özel Hükümler
Authors: Sema Gürbüz, Mustafa Özgür
Institution: Amasya Üniversitesi
Language: Turkish
Subfield: Religious studies
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: hybrid
OpenAlex ID: W4415316445