Üstbilişsel faktörlerin travma sonrası stres bozukluğu belirtileri ile ilişkisinde duygu düzenleme stratejilerinin aracı rolü
Year: 2026
Type: article
Study design: Observational Study
Abstract: Bu çalışma, üstbilişsel faktörlerle Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) belirtileri arasındaki ilişkide dört temel duygu düzenleme stratejisinin (ruminasyon, düşünce bastırma, dışavurumcu baskılama ve yeniden değerlendirme) aracı rollerini incelemeyi amaçlamıştır. Yaşam boyu en az bir travmatik olay deneyimlemiş 538 yetişkin (Ort. = 30.68, SS = 10.07; %62.5 kadın) çalışmaya dahil edilmiştir. Katılımcılara Yaşam Olayları Kontrol Listesi-5, TSSB Kontrol Listesi-5, Üstbilişler Ölçeği-30, Ruminatif Tepkiler Ölçeği-Kısa Formu, Beyaz Ayı Bastırma Envanteri ve Duygu Düzenleme Ölçeği uygulanmıştır. Hayes’in PROCESS makrosu (Model 4) kullanılarak paralel çoklu aracılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Üstbilişsel faktörler TSSB belirtilerindeki varyansın %26'’sını açıklarken (R² = .26, F(1, 536) = 188.82, p < .001), duygu düzenleme stratejilerinin dahil edildiği tam model %46’sını açıklamıştır (R² = .46, F(5, 532) = 91.54, p < .001). Bootstrap sonuçları (5000 yeniden örnekleme) sadece ruminasyon (B = 0.35, %95 GA [0.27, 0.44]) ve düşünce bastırmanın (B = 0.21, %95 GA [0.14, 0.28]) anlamlı aracılık rolleri üstlendiğini göstermiştir. Ruminasyonun aracılık etkisi düşünce bastırmadan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha güçlü bulunmuştur (B = 0.14, %95 GA [0.02, 0.28]). Dışavurumcu baskılama (B = 0.00, %95 GA [-0.03, 0.02]) ve yeniden değerlendirme (B = -0.01, %95 GA [-0.03, 0.00]) stratejileri aracılık etkisi göstermemiştir. Bu bulgular, üstbiliş alt boyutları için ayrı ayrı yapılan tüm analizlerde tutarlı biçimde tekrarlanmıştır (n = 6 model). Elde edilen sonuçlar, üstbilişsel modelin Türkiye örneklemindeki geçerliliğini desteklemekte, ruminasyon ve düşünce bastırmanın TSSB için önemli aracı mekanizmalar olduğunu göstermektedir. Dışavurumcu baskılama ve yeniden değerlendirmenin beklenen aracılık etkilerini göstermemesi ise duygu düzenleme stratejilerinde kültürel bağlamın önemini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, TSSB müdahalelerinde özellikle ruminatif süreçleri hedef alan ve kültürel özgüllükleri göz önünde bulunduran bireyselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesi önerilmektedir.
Source: Klinik Psikoloji Dergisi
Authors: Hasan Arslan, Adviye Esin Yılmaz
Institutions: Batman University, Dokuz Eylül University
Language: Turkish
Subfield: Clinical Psychology
Field: Psychology
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7124965374