Algori̇tmi̇k Ön Yargi Ve Algori̇tmi̇k Ayrimcilik: Kavramlar, Güncel Yargi Kararlari Ve Ön Yarginin Azaltilmasina Yöneli̇k Olasi Bi̇r Yol Hari̇tasi Olarak Ab Yapay Zekâ Tüzüğü
Year: 2026
Type: article
Abstract: Bu çalışma, yapay zekâ sistemlerinde ortaya çıkan algoritmik ön yargı ve ayrımcılık sorununu, bu risklerin hukuki düzenlemeler yoluyla azaltılıp azaltılamayacağı sorusu çerçevesinde incelemektedir. Çalışma, biçimsel olarak tarafsız görünen yapay zekâ sistemlerinin, uygulamada mevcut toplumsal eşitsizlikleri yeniden üretebildiği veya ayrımcı sonuçlar doğurabildiği tespitinden hareket etmektedir. Bu tür sonuçlar, ön yargılı veya tarihsel olarak şekillenmiş veri setlerinden, eşitsiz toplumsal koşulları yansıtan referans sonuçlardan ya da sistemlerin tasarım ve modelleme tercihlerinden kaynaklanabilmektedir. Makale, algoritmik ön yargının başlıca kaynaklarını kısaca ortaya koymakta ve konut, istihdam, kredi, ceza adaleti ve kamu sektöründe kullanılan yapay zekâ uygulamalarına ilişkin ayrımcı örnekler üzerinden konunun pratik boyutunu ele almaktadır. Ayrıca Amerika Birleşik Devletleri’nde verilen güncel yargı kararları ışığında, algoritmik ayrımcılığın giderek somut bir hukuki sorun haline geldiği vurgulanmaktadır. Bu çerçevede, ön yargının azaltılmasına yönelik teknik araçlar değerlendirilmekte; ancak bu araçların çoğu zaman ön yargı ortaya çıktıktan sonra devreye girdiği ve normatif varsayımlara dayandığı belirtilmektedir. Çalışma, Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü’nü algoritmik ön yargı ve ayrımcılıkla mücadelede önemli ve yenilikçi bir hukuki girişim olarak ele almakta; bununla birlikte, böyle bir mevzuatın kabul edilmesinin algoritmik adaletin fiilen sağlanacağı anlamına gelmediğini vurgulamaktadır. Sonuç olarak makale, düzenleyici müdahalelerin ön yargıyı belirli ölçüde azaltabileceğini, ancak tamamen ortadan kaldırmasının beklenmemesi gerektiğini savunmaktadır.
Author: Fatmanur Cebeci Çorum
Institution: Ankara Yıldırım Beyazıt University
Language: Turkish
Subfield: Safety Research
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7134123785