Hıfzıssıhha ve İsrafa Karşı Mücadelenin Bir Örneği Osmanlı Son Dönemi Mina’da Haccın Sıhhî İdaresi ve Alınan Tedbirler
Year: 2026
Type: article
Abstract: Mina, hac mevsiminde öteden beri kısa sürede olağanüstü bir nüfus yoğunluğuna ve kurbanlık sevkiyatına ev sahipliği yapmaktadır. Dolayısıyla hem izdihamın yönetilmesi hem de ibadetin bir parçası olan kurban kesimlerinin sıhhi şartlarda gerçekleştirilmesi her dönem stratejik bir önem arz etmiştir. Bununla birlikte 19. yüzyılda hac hareketliliğinin artması, koleranın tekrarlayan dalgalar halinde görünmesi ve Hicaz’a dönük dış müdahale ve gözetim baskısının belirginleşmesi, bu meselenin daha sıkı ve süreklilik arz eden tedbirlerle ele alınmasını zaruri kılmıştır. Bu çerçevede kurbanlıkların temini, usulüne uygun kesim ve kesim sonrası kan ile atıkların bertarafı, kendiliğinden yürüyen bir pratik olmaktan çıkmış, sahada doğrudan idareyi, altyapı tertibini ve sıhhî tedbirlerin muntazam biçimde uygulanmasını gerekli kılmıştır. Çadır düzeninin korunması, kurbanlıkların çadır aralarına sokulmaması ve kesim alanının askerî kordonla denetlenmesi öne çıkmış, kesim sonrası ise hastalık riskini azaltmak için atıkların belirlenen çukurlara gömülmesi esas alınmıştır. Bu süreçte Dr. Kasım İzzeddin’in mezbaha ve çukur açımına dair teklifleri ile Dr. Mehmed Şakir’in değerlendirmeleri, Mina’da sistemli bir uygulama düzeni kurma iradesini somutlaştırmıştır. Alınan tedbirler, sıhhî mahiyetlerinin yanında israfı önleme gayesine de yönelmiştir. Hicaz eski Valisi Hâzım Bey’in gündeme getirdiği soğuk hava mahzenleri aracılığıyla kurban etlerinin korunup değerlendirilmesi israfı azaltmayı hedeflemiştir. Kurban etlerinin kavurma ya da konserve edilerek başka bölgelere sevki de alternatif bir usul olarak düşünülmüştür. Kurban derilerinin hayrî ve iktisadî amaçlarla değerlendirilip deri satışından elde edilen gelirinin askerî ihtiyaçlara matuf cemiyetlere aktarılması ise temizliğin yanı sıra konunun iktisadî boyutunun da gözetildiğini göstermiştir. Çalışmada Osmanlı arşiv belgeleri ile Hicaz’daki sıhhiye hekim raporları esas alınarak, Mina’da kurulan sıhhî düzenin işleyişi ile kurban kesimi etrafında israfı azaltmaya dönük tedbirlerin gerekçe ve uygulamaları ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Source: İslami İlimler Dergisi
Author: Osman Ezici
Language: Turkish
Topic: Ottoman and Turkish Studies
Subfield: History
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7143059664