Year: 2026
Type: article
Abstract: Tahkiye yapısına sahip mesneviler arasında özellikle aşk ve macera konulu mesneviler içerdiği olay zincirindeki çeşitlilik bakımından zengindir. Çeşitli tasvirlerin yapılmasına müsait olan bu tür eserlerde kahramanların ruhî durumlarını yansıtan iç portrelerine dair tasvirler de geniş bir yer alır. Olağanüstü unsurlar dışında bazen kahramanların yaşadıkları olaylar, karşılaştıkları durumlar karşısında sergiledikleri tavırlar ve davranışlar insan hayatında olan gerçek durumlardır. Baş kahramanlardan birinin ölümü söz konusu olduğunda diğer kahramanın mateme bürünme ve yas tutma şekli mesneviden mesneviye değişse de genelde bu durumdaki kahramanların tutumu, hissettiği acı, toplum beklentilerine uygun duruşu ve davranışı benzemektedir. Çalışma için aşk konulu mesneviler arasında en tanınmış olan hikayelerden Leyla ve Mecnûn, Hüsrev ü Şirîn, Veyse vü Ramin, Yusuf u Züleyha ve Mihr ü Mâh mesnevileri seçilmiştir. Bu çift kahramanlı aşk mesnevilerindeki kahramanların dul olmaları ve matem şekilleri incelenmiştir. Mesnevilerde yer alan yasa bürünme ve matem tasvirlerinden örneklere yer verilmiştir. Erkek ve kadın kahramanların hayatın kaçınılmaz gerçeği olan ölümle ilgili düşüncelerini; ölüm gerçeğinin onlarda yarattığı psikolojik etki ve bu durumdayken değerlere uygun tutumları gösterilmeye çalışılmıştır. Kahramanın büründüğü bir karakter olan dul tipinin tasviri, mesnevilerin hikaye yapısındaki çeşitliliği ve zenginliği göstermektedir. Bununla birlikte mesnevilere yansıyan toplumsal kaide ve değerleri ortaya koymaya yardımcı olmaktadır.
Author: Hanzade Güzeloğlu
Institution: Ardahan University
Language: Turkish
Subfield: Literature and Literary Theory
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7153258564