Work

İran'da Yaşanan 1953 Darbesi̇ Ve Türki̇ye'deki̇ Yansimasi

Year: 2026
Type: article
Abstract: Bu çalışmada, 20. Yüzyılda İran tarihinde bir dönüm noktası olan 1953 darbesi incelenmiştir. 1953 darbesine giderken İran’da Kaçar Hanedanlığı’ndan Pehlevi Hanedanlığı’na geçen dönem ve toplumsal dinamikler ele alınmıştır. İran’da petrolün bulunması Ortadoğu coğrafyasında İran’ın önemini bir kat daha attırdı. İngiltere ve Rusya, I. ve II. Dünya Savaşları sırasında ülke üzerinde egemenlik kurdu. Şah’ın İngilizler ile yakın ilişki içinde bulunması bir kesim tarafından tepki ile karşılandı. 1950’li yıllarda bu tepki toplumsal muhalefete dönüştü. Muhalefetin başında ise Dr. Muhammet Musaddık yer aldı. Musaddık’ın petrolü millileştirme kararını uygulaması İngiltere’nin tepkisine neden oldu. İngilizler tarafından İran’a uygulanan petrol ambargosu ise İran halkının ekonomik olarak yaşadığı zorlukları arttırdı. Daha sonra ortaya çıkan belgelerde dış destekli olduğu görülen, bir saray darbesi yapıldı. Bu darbe ile Musaddık’ın iktidardan uzaklaştırılması girişimine karşı önce karşı darbe yapılsa da sonuçta Musaddık başbakanlıktan uzaklaştırıldı. Musaddık’ın iktidardan uzaklaştırılması aynı zamanda ülkede yarım yüzyıldır devam eden meşrutiyetçi anayasal geleneğe de bir darbedir. Nitekim, Musaddık meşrutiyetçi çizgisini her zaman korumuştur. Uluslararası arenada ise dönemin en sık dillendirilen kavramı komünizm İran darbesinde de konuşulmuştur. İran’ın komşusu Sovyetler Birliği’nin etki alanına girme ihtimali endişe ile karşılanmıştır. Bu çalışmada İran’da yaşanan 1953 Darbesi hem tarihsel açıdan ele alınmış hem de Türkiye’deki yansımaları incelenmiştir. Bu doğrultuda Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı’nda yer alan belgeler ile dönemin Türk basınında yer alan gazeteler incelenmiştir ve 1953 Darbesi’nin Türkiye’deki yansıması ortaya konulmuştur.
Institution: Anadolu University
Language: Turkish
Open Access status: hybrid
OpenAlex ID: W7161599996
FWCI:
Cites: 7
Cited by:
Related to: 10