Year: 2026
Type: article
Abstract: Çalışmamızda “Şeytan her doğana temas eder…” hadisinin isnad tenkidi yapılmış, ayrıca hadisin muhtevasına yöneltilen tenkitler ve sorunlu yorumlar incelenmiştir. Klasik ve modern dönemde bu hadisle ilgili dile getirilen sıhhat, anlam ve kaynak (merfû/mevkuf ve İslamî/İsrâilî) tartışmaları değerlendirilerek hadisin mevkuf olduğu, İsrâilî unsurlar içerdiği, Kur’an’a, bilime veya tarihî kronolojiye aykırılık arz ettiği ve çocuklara dinî teklif yüklediği yönündeki iddialar ele alınmıştır. Bu iddiaların hadis metninin delâleti ve bağlamından mı kaynaklandığı yoksa münekkitlerin hadise yüklediği kişisel yorumlara mı dayandığı araştırmamızın temel sorusunu oluşturmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı söz konusu hadis etrafında ortaya çıkan yorum farklılıklarını hadis ilimleri çerçevesinde ele almak, rivayet ve metin farklılıklarını incelemek, ayrıca hadisin isnadı ile metnine yöneltilen eleştirilerin dayanaklarını değerlendirerek daha sağlıklı anlaşılmasına katkı sağlayacak tutarlı bir yorum çerçevesi ortaya koymaktır. Makale, geçmişten günümüze farklı gerekçelerle eleştiriye maruz kalmış bir Sahîhayn hadisinin rivayet zincirini ve metin içeriğini sistematik olarak incelemesi nedeniyle önem arz etmektedir. Bu doğrultuda hadisin tespit edilebilen tarikleri isnad tahlili açısından ele alınmış ve metinlerdeki lafız farklılıkları ortaya konularak klasik ulemâ ve çağdaş araştırmacıların görüşleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, bahse konu hadisin sahih ve hasen isnadlarla desteklendiğini, metinlerdeki lafız farklılıklarının mana ile rivayet geleneği kapsamında değerlendirilebileceğini göstermektedir. İsrâiliyat kaynaklı olduğu yönündeki iddiaların ilmî bir temele dayandırılamadığı anlaşılmaktadır. Mevzubahis hadise delaleti ve bağlamı dışında anlamlar yüklenmesi neticesinde, şer‘î veya aklî delillere aykırı olduğu yönünde bir kanaatin oluştuğu gözlemlenmektedir. Bu çalışmada isnad incelemesinin hadis usulü kriterlerine dayalı yapılmasının ve böylelikle hadislerin sıhhat durumu ile asıl ve menşeinin belirlenmesinde subjektif yorumlar yerine ilmî usullerin esas alınmasının önemi vurgulanmaktadır. Ayrıca hadislerdeki anlam ve maksadın doğru bir tasavvura dönüşmesi için metnin delâleti ile bağlamına riayet edilmesi, sağlam bir temellendirmeye dayanmayan yorumlardan kaçınılması ve gaybî haberlerin kendi ontolojisi çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği ortaya konmuştur.
Author: Ahmet Alkan
Institution: Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi
Language: Turkish
Subfield: Religious studies
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7165358538
