Possible Effects and Mechanisms of Pesticides in the Development of Neurodegenerative Diseases: Traditional Review
Year: 2026
Type: article
Abstract: Nörodejeneratif hastalıklar (Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı ve amyotrofik lateral skleroz gibi), özellikle yaşlı bireylerde dünya genelinde giderek artan bir halk sağlığı sorunu hâline gelmektedir. Bu hastalıkların patogenezi, sadece genetik faktörlerle değil, aynı zamanda çevresel etmenlerle de yakından ilişkilidir. Tarım ve endüstride yaygın kullanılmış pestisitler, özellikle organofosfatlar, organoklorlular ve piretroidler, farklı biyolojik mekanizmalar üzerinden nörotoksisiteye yol açabilmektedir. Yapılan çalışmalar, pestisitlerin oksidatif stres, mitokondriyal disfonksiyon, protein homeostazisinde bozulma, nöroinflamasyon, epigenetik modifikasyonlar ve otofaji disfonksiyonu gibi birbirini tamamlayan patolojik süreçleri tetiklediğini göstermektedir. Klinik ve deneysel bulgular, özellikle prenatal ve postnatal dönemlerdeki maruziyetin kritik bir risk faktörü olduğunu vurgulamaktadır. Bu dönemdeki pestisit etkileri, deoksiribonükleik asit metilasyonu ve histon modifikasyonları gibi epigenetik programlamalar aracılığı ile kalıcı nöronal değişikliklere yol açabilmekte ve yaşam boyu nörodejeneratif hastalık riskini artırabilmektedir. Ayrıca pestisitlerin, bağırsak-beyin ekseninde oluşturduğu bozuklukların da Parkinson ve Alzheimer hastalıklarının ilerleyişine katkıda bulunabileceği bildirilmektedir. Epidemiyolojik veriler, pestisit maruziyetinin özellikle tarım işçileri, kırsal bölgelerde yaşayan bireyler ve mesleki risk gruplarında nörodejeneratif hastalık insidansını belirgin şekilde artırdığını ortaya koymaktadır. Bu nedenle pestisit kullanımının sınırlandırılması, koruyucu regülasyonların uygulanması ve maruziyetin azaltılması, uzun vadeli koruyucu halk sağlığı stratejileri açısından kritik öneme sahiptir. Bu geleneksel derleme çalışması, moleküler mekanizmalar ve klinik veriler ışığında pestisitlerin nörodejeneratif hastalıkların gelişimindeki olası rollerini kapsamlı biçimde ele almayı amaçlamaktadır.
Institution: Başkent University
Language: English
Subfield: Toxicology
Domain: Life Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7203579341