Year: 2026
Type: article
Abstract: Józef Baran nie jest poetą nieznanym, miejsce w gronie wybitnych zostało mu przyznane dawno i potwierdzone licznymi nagrodami.Swoją dojrzałość poetycką ujawnia tym razem tomikiem wierszy W wieku odlotowym, wydanym w 2020 r. przez Wydawnictwo Zysk i S-ka przy wsparciu Instytutu Literatury.Teksty zebrane w publikacji zostały podzielone na siedem części.Każda z nich zachwyca głębią treści, metaforycznym konceptem i subtelnie prowadzonym dyskursem ze współczesną kulturą.Zakorzenione w klasycznym rodowodzie obrazowanie poety dowodzi niezmienności znaczenia tego, co nazywa się klasyką czy (jak inni wolą) odniesieniami uniwersalnymi.Jak głosi tytuł, są to poetyckie zapiski "wieku odlotowego", więc i materia, o której pisze poeta, znacząca.Oczami Józefa Barana (nie Szymborskiej ani Miłosza, "broń Boże Barańczaka", jak zauważa w Inwokacji do całego zbioru) spoglądamy na życie i jego uwarunkowania, a "ja" artystyczne, które wyraża się w każdej części tomiku, jest "ja" własnym, odrębnym i niebanalnym.Część pierwsza tomu ukazuje przemijanie jako fakt nie do niezauważenia, widziany jako "chwila / schwytana na gorącym uczynku" (Liturgia lata), przedstawiony poprzez klasyczny motyw zmiennych pór roku, obraz zmierzchu życia i pogody ducha.Lek na przemijanie odnajdujemy w śmiechu (Sierpniowe przesilenie).Daje się tu rozpoznać humanistyczne tradycje, rodem z pieśni Kochanowskiego.Kolejna część ukazuje nam epistemologię zdrowego rozsądku i przywołuje dawno niestawiane pytania: "ale dokąd?/ ale po co? / ale jak / kogo?co?" (Kosmiczne zdumienia).Chodzi przecież o to, by zdziwienie życiem nie popadło w rutynę (Poezja i proza).Odpowiedzi polemizują z iluzjami, którymi żyje współczesny człowiek.W końcu w "wieku odlotowym" można sobie pozwolić na szczerość, o czym traktuje część trzecia.Tu postawione zostaje pytanie, czy współcześni poeci liczą się z odbiorcami (Poezjobójcy)?Baran nie godzi się na bylejakość (Fraszka na ważniaka), na świat, w którym myśl własna staje się niebezpieczna (Układ zabezpieczający) i prześmiewczo wypowiada się na temat polszczyzny polityków.Pokazuje, że ceną za wygodne życie jest utrata głębi relacji między ludźmi.Szczerość poety to nie tylko obnażanie jałowości dzisiejszego świata na poziomie relacji, ale i na poziomie aksjologicznym.W centrum tomiku, w części czwartej, skupia się na poezji jako drodze odkrywania duszy, wrażliwszej od historii, bo przywraca dziejom ludzki wymiar.Kiedy czytamy o poezji, która destyluje kontemplację, słyszymy Norwidowskie tony.Kolejne trzy części są zapisem bardziej osobistych doświadczeń poety.Świadectwem chęci życia, choć (jak wyznaje) powinno już starczyć i miłości między kobietą a mężczyzną.Znajdziemy tu piękne liryki wyrażone w dystychach
Source: Perspectiva
DOI: 10.67168/p.208
Author: Małgorzata Piotrkowska-Dańkowska
Language: Polish
Subfield: Literature and Literary Theory
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: hybrid
OpenAlex ID: W7203628221