Lehçe Temasları Bakımından Erzurum, Kars, Ardahan ve Iğdır Türkülerindeki Azerbaycan Türkçesi İzleri
Year: 2026
Type: article
Abstract: Genellikle birbirlerine komşu ülkelerde yaşayan Türk lehçeleri konuşurları arasında tarihsel süreç boyunca temaslar olmuştur. Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesi, lehçeler arası temasın yoğun olarak yaşandığı bölgelerdendir. Bu bölge günümüzde Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi terimleriyle ifade edilen lehçelerin uzun süredir temas noktasıdır. Azerbaycan Türkçesinin özellikle Safevî Devleti dönemiyle birlikte başlayan lehçeleşme süreci sınırın Anadolu tarafındaki Türkçe konuşurlarını da etkilemiştir. Merkezdeki ağızdan uzaklaşıldıkça ağızlar arasındaki farkların da artacağını öngören lehçe sürekliliği kavramı, bu noktada dikkate değer veriler sunmaktadır. Türkiye Türkçesinin merkez ağzı olan İstanbul ağzından doğuya doğru ilerlendikçe ağızların özelliklerinin Azerbaycan Türkçesiyle ortaklık göstermeye başladığı görülebilir. Sınır illerine doğru yaklaştıkça bu etki daha da artmaktadır. Böylece Türkiye’nin siyasi sınırları içinde olsalar da Doğu Anadolu’daki birçok şehrin ağzı standart Türkiye Türkçesiyle Azerbaycan Türkçesi arasında bir geçiş konumunda yer alırlar. Bu çalışmada; lehçe temaslarının art zamanlı izleri ve lehçe sürekliliğinin Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi arasındaki durumu türkü metinleri üzerinden değerlendirilecektir. Sahip oldukları ses, şekil ve söz varlığı özellikleriyle kayıtlı oldukları yörelerin dil manzarasını önemli oranda yansıtan türküler, art zamanlı düzlemde lehçe ilişkilerini tespit etmek için de elverişli metinlerdir. TRT müzik arşivinde Erzurum, Kars, Ardahan ve Iğdır şehirlerine kayıtlı yaklaşık 500 türkü metninin taranmasıyla elde edilen veriler ve varılan sonuçlar da bu durumu kanıtlamaktadır.
Author: Orhan Baldane
Institution: Pamukkale University
Language: Turkish
Subfield: Language and Linguistics
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7204458882