Ekonomik Göstergeler Ekseninde Türkiye Serbest Bölgelerinin Karşılaştırmalı Analizi: ITARA-RAM Yöntemi ile Bir Uygulama
Year: 2026
Type: article
Abstract: Serbest bölgeler, ülkelerin dış ticaret hacmini genişletmek, yabancı yatırımı çekmek ve istihdam yaratmak amacıyla oluşturdukları özel ekonomik alanlardır. Türkiye, 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu çerçevesinde 1985 yılından itibaren serbest bölge uygulamasını hayata geçirmiş ve bugün itibarıyla 19 serbest bölge ile bu alanda etkin bir konuma sahip olmuştur. Bu çalışma, Türkiye’de faaliyet gösteren serbest bölgelerin ekonomik göstergeler açısından karşılaştırmalı analizini gerçekleştirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla 2021-2023 dönemi verilerine dayanan ve T.C. Ticaret Bakanlığı Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’nün yayımladığı faaliyet raporlarından derlenen altı temel kriter (ihracat hacmi, ithalat hacmi, ithalat/ihracat oranı, toplam firma sayısı, yabancı firma oranı ve toplam istihdam) ekseninde bir karar matrisi oluşturulmuştur. Kriter ağırlıkları ITARA (Indifference Threshold-based Attribute Ratio Analysis) yöntemiyle nesnel biçimde belirlenmiş; bölgelerin sıralaması ise RAM (Root Assessment Method) yöntemi aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Faaliyet verisi bulunmayan Rize ve Batı Anadolu serbest bölgeleri kapsam dışında tutularak analiz 17 bölge üzerinde yürütülmüştür. ITARA yöntemiyle elde edilen kriter ağırlıkları incelendiğinde, istihdam ve ihracat hacminin en belirleyici kriterler olduğu görülmektedir. RAM yöntemi sonuçlarına göre Ege, Mersin ve Bursa serbest bölgeleri ekonomik göstergeler bakımından ön sıralarda yer almaktadır. Elde edilen sonuçlar, Türkiye serbest bölge politikasının değerlendirilmesi ve kaynak tahsisinin etkinleştirilmesi açısından önemli politika çıkarımları sunmaktadır.
DOI: 10.37460/sid.1989505
Author: Şule Bayazit Bedirhanoğlu
Institution: Bitlis Eren University
Language: Turkish
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7204648449