Year: 2026
Type: article
Abstract: Metinlerarası bir çeşit olan palimpsest, iki metin arasındaki farkların kaydedilmesiyle eski olanın silinip veya kazınıp üzerine yeniden yazılmasıyla oluşan bir edebî verilmektedir. Çağdaş şiir, her zaman ne kadar modern olaylara doğru gelişmeleri kaydederse, gelenekler onun izinde yürümüştür. Bu bağlamda eski şiirin bilgilerinden, Doğu ve Batı'nın katıldığı vakıflardan biri olan Asaf Hâlet Çelebi Türk edebiyatında modern-gelenekçi anlayışın ünlü temsilcilerindendir. O, Mevlevi Şeyhi Ahmet Remzi Dede ile Rauf Yekta Bey'den musiki ve nota derslerini almış, bütün hayatı boyunca Mevlâna'ya özel bir sevgi ve saygı beslemiş, bu görevlere de yansıtılmıştır. Mevlâna’nın Rubaileri (1939), Mevlâna (Hayatı, Şahsiyeti, Eserlerinden Parçalar) (1939), Mevlâna ve Mevlevîlik (1957) gibi eserleri kaleme almış, bilimsel olarak Mevlâna enerjisini, elde etmiş, Orta Çağ şiirindeki yerini incelemeye çalışmıştır. Bununla birlikte kendi şiirlerinde de onun etkisinden kurtulamamıştır. Bu bağlamda onun ilk dönem şiirlerinde Mevlâna etkisi daha belirgin şekilde birlikte hamuş, ney, mestlik gibi silinmeyen anlayışlar gazellerinin hipogramları sırasında yer almıştır. Gazel ve rubai türlerinden uzaklaşarak serbest şiire geçiş döneminin edebi ürünleri olan Lâmelif, Cüneyd, Sema-i Mevlâna şiirlerinde de silinmeler ve yeniden yazmalar tasavvufi kalıpların bir ömür boyu onun zihninde canlandığının göstergesi olmuştur. Ayna, nigâr ve rüya hipogramları aracılığıyla Mevlâna şiirinden Çelebi eserlerine aktarılan tasavvufi konu ve muhteva şairleri tarafından Doğu mistisizmi ile girift hâle geldiğinde yaşadığı dönemde yadırganmış ve eleştiriler almıştır. Fakat o, saf şiir işleminden yıllanmamış, poetikasında taklitçiliğe karşı gelmiş, bu nedenle de tasavvuf kaynaklı şiirlerini hipogramlar aracılığıyla kaleme almıştır. Onun şiirlerinin Mevlâna`nın rubai ve gazelleriyle palimpsest okumaları sonucunda farklı kültür katmanları içerisinde Mevleviliğe bağlı metaforlar ortaya çıkarılmıştır. Çelebi`nin Mevlâna metinleri üzerine yerleştirilen şiirleri onun dünya dininde ve kültürde yararlanılmasında tasavvufun daha ağır basılmaya başlandı.
Author: Elmira Memmedova-kekeç
Institution: Avrasya University
Language: Turkish
Subfield: Literature and Literary Theory
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7204753369