Year: 2026
Type: article
Abstract: Bu makalede Hacı Bektaş Veli’nin iman anlayışı, akıl, kalp, dil ve amel ilişkisi çerçevesinde ele alınmaktadır. İslam düşünce geleneğinde iman, kalp ile tasdik, dil ile ikrar ve amel ile davranışa yansıma boyutlarıyla tanımlanırken Hacı Bektaş Veli, bu unsurların birbirini tamamlayan bütünlüğünü vurgular. Ona göre iman ne yalnızca bedensel ritüellere indirgenebilir ne de sadece duygusal bir teslimiyet olarak anlaşılabilir. İman, aklın idraki, kalbin tasdiki, dilin ikrarı ve davranışların bütünlüğü ile kemâle erer. Bu noktada Hacı Bektaş Veli, iman-amel ilişkisini de merkeze alarak ameli, imanın özü değil sonucu olarak değerlendirir; ancak amelsiz bir imanı da eksik görür. Diğer yandan makale, Hacı Bektaş Veli’nin düşüncelerinde aklın merkezi rolüne dikkat çekmektedir. Onun akıl vurgusu, Batı’daki aydınlanma sonrası ortaya çıkan katı akılcı anlayıştan farklıdır. Çünkü onun düşüncesinde iman, yalnızca aklî muhakemeyle değil, marifet, sezgi ve gönül tecrübesiyle tamamlanır. Bu bağlamda iman, şüpheden uzak, bilinçli bir teslimiyet ve iç huzur kaynağıdır. O, akıl-iman-amel ilişkisini bir bütünlük içinde yorumlayarak imanı, zihinsel ve duygusal boyutların ötesinde davranışlarla içselleşen, ahlaki sorumlulukları kuşatan bir varoluş hali olarak tanımlar. Bu yaklaşım, hem İslam kelam geleneğiyle hem de tasavvufi düşünceyle uyumlu olup dini epistemoloji ile paralellik göstermektedir. Çalışmada onun akıl-iman-amel ilişkisi konusundaki düşünceleri modern düşüncelerle birlikte yer yer karşılaştırmalı olarak ele alınıp değerlendirilmiştir.
Author: İsmail Şimşek
Institution: Pamukkale University
Language: Turkish
Subfield: Religious studies
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7204808543