Türk Halk Müzi̇ği̇nde Güverci̇n Ve Turna Moti̇fleri̇ni̇n Edebi̇ Ve Kültürel Anlamlarinin Ezgi̇ Yönlendi̇rmesi̇ne Etki̇si̇: Erzurum Türküleri̇ Örneği̇
Year: 2026
Type: article
Abstract: Türk kültüründe kuş motifleri, doğanın insan yaşamındaki yerini ve bireyin manevi arayışını sembolize eden güçlü unsurlar arasında yer alır. Bu araştırmada, Erzurum türkülerinde yer alan "güvercin" ve "turna" motiflerinin edebi, kültürel anlamlarının ezgiye olan etkisini incelenmeyi hedeflenmiştir. Bu araştırma, betimsel tarama modeli ve literatür tarama yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, Erzurum türküleri içerisinde yer alan güvercin ve turna motifleri edebi, kültürel ve müzikal açılardan incelenmiş; bu motiflerin tematik yapıya, usul ve makam özelliklerine etkileri analiz edilmiştir. Veriler, Türk Halk Müziği repertuvarı, ilgili akademik kaynaklar ve türkü notalarının incelenmesi yoluyla elde edilmiş; analiz sürecinde ise göstergebilim ve etnomüzikoloji disiplinleri çerçevesinde bir değerlendirme yapılmıştır. Araştırma kapsamında, güvercin motifinin haber taşıma, sevgiliye ulaşma ve duygusal bağları ifade etme gibi işlevlere sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu motifin yer aldığı türkülerde, ezgilerin ritmik ve düzenli bir seyir izlediği, yürüyüş hareketlerini yansıtan melodik yapılarla dinleyiciye ulaştığı belirlenmiştir. Güvercin motifli eserlerde Çargâh ve Uşşak makamlarının baskın olduğu, bu makamların motifin barışçıl ve uysal karakterini desteklediği gözlemlenmiştir. Ayrıca, güvercin motifinin bulunduğu türkülerde genellikle 10 zamanlı "Lenk Fahte" usulü olması dikkat çekmektedir. Bu usul, ezginin melodik akışında güvercinin sakin ve dengeli hareketlerini temsil eder şekilde öne çıkmaktadır. Turna motifi ise uzaktaki sevgiliye duyulan özlemi, mesafelerin aşılmasına duyulan arzuyu ve kimi zaman umudu, kimi zaman çaresizliği ifade eden bir sembol olarak incelenmiştir. Turnanın uçuş hareketlerini betimleyen iniş-çıkışlarla zenginleşen melodik yapılar, motifin türkülerin ezgisel kimliğindeki etkisini güçlendirmiştir. Bu motifin kullanıldığı türkülerde Hüseyni ve Uşşak makamlarının tercih edildiği, turnanın mistik ve duygusal anlamını ifade eden melodik yapılar oluşturduğu görülmüştür. Bu bağlamda, güvercin ve turna motifleri yalnızca doğanın bir parçası olarak değil, aynı zamanda Türk halk müziği eserlerinde insan ruhunun yansımalarını temsil eden güçlü metaforlar olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, Türk halk müziğinde kullanılan motiflerin müzikal anlamlarını derinleştirerek, müzikoloji ve etnomüzikoloji alanlarına yeni bir perspektif sunmaktadır.
Institution: Atatürk University
Language: Turkish
Subfield: Anthropology
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
Funder: Atatürk Üniversitesi
OpenAlex ID: W7204834041
