Year: 2026
Type: article
Abstract: XIX. yüzyıl; Osmanlı İmparatorluğu’nun her alanda kapsamlı ıslahat yapma girişimi içinde olduğu bir zaman dilimidir. Osmanlı İmparatorluğu’nun varlığını sürdürebilmesi için ıslahat yapması gerektiği fikri XIX. yüzyılın bir ıslahatlar yüzyılı olmasını sağlamış ve kimilerine göre imparatorluğun en uzun yüzyılı olmuştur. Özellikle II. Mahmud’un tahta çıkması ile beraber devlet ve toplum hayatının her alanında ıslahat girişimleri hız kazanmıştır. Bu ıslahat girişimlerinden biri de eğitim alanında yapılan faaliyetlerdir. XVIII. yüzyılda askeri okulların açılması ile başlayan eğitim reformu; XIX. yüzyılda eğitimin bütün alanlarına yayılmıştır. İlköğretimin zorunlu olması, adına kısaca “mektep” denilen yeni tip okulların açılması ve en önemlisi eğitim konusunda yeni fikir ve önerilerin ileri sürülmesi bu dönemin en göze çarpan özellikleridir. Özellikle klasik Osmanlı eğitim kurumu olan medreselerin yanı sıra Batı tarzı eğitim veren bu yeni okulların açılması, ilköğretim alanında da bazı reformların yapılmasını zorunlu hale getirmişti. Artık klasik yöntem ve tekniklerle eğitim veren ilkokulların ihtiyacı karşılayamayacağı düşünülüyordu. Ayrıca yapacağı reformların halk tarafından doğru bir şekilde anlaşılıp benimsenmesi için de eğitimin ön şart olduğunu düşünen II. Mahmud’un saltanat yıllarında ilköğretim hususunda iki önemli uygulama hayata geçirilmiştir. Bunlardan biri 1824’te çıkarılan fermanla ilköğretimin zorunlu hale gelmesi ve diğeri ise 1839 yılında Umur-ı Nafia Meclisi’nin ilköğretim konusunda hazırladığı ve daha sonra değişik kurullar tarafından bazı ekleme ve düzenlemelerin yapıldığı rapordur. Bu çalışmada, bu iki konu ele alınarak II. Mahmud döneminde ilköğretimde yaşanan gelişmeler değerlendirilecektir. Ayrıca ilköğretim alanında hayata geçirilen bu iki reform karşılaştırılarak zaman içindeki değişimi incelenecektir. Bu sayede Osmanlı İmparatorluğu’nda verilen ilköğretim eğitimi ile bu eğitimin zaman içindeki değişimi ve eğitim alanında yapılan reformların ilköğretim eğitimine etkisi anlaşılmış olacaktır.
Author: Ercan Alan
Institution: Bitlis Eren University
Language: Turkish
Topic: Historical Turkish Studies
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
SDG: Quality education
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7214912280