Adiyaman Kirsalinda Gezgi̇n Ozanlik: Cumhuri̇yet Dönemi̇nde Müzi̇k, Geçi̇m Ve Toplumsal İşlev
Year: 2026
Type: article
Abstract: Bu araştırma, Cumhuriyet dönemi kırsal kültüründe gezgin ozanlık geleneğini Adıyaman kırsalı örneğinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, yaklaşık 1940-1970 yılları arasında köyler arasında dolaşarak müzik icra eden yerel icracıların toplumsal konumları, geçim pratikleri, repertuvarları ve kültürel aracılık rolleri ele alınmıştır. Araştırma, nitel yaklaşımla yürütülmüş; geleneğe tanıklık etmiş kaynak kişilerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış sözlü tarih görüşmelerine, yerel anlatılara ve köy hafızasında aktarılan biyografik bilgilere dayandırılmıştır. Bu yönüyle çalışma, doğrudan icracıların değil, onları tanıyan ve performanslarına tanıklık eden kişilerin hafıza anlatılarına odaklanmaktadır. Bulgular, gezgin ozanlığın mevsimsel dolaşım, düğün ve eğlence ortamları, takasa dayalı geçim ilişkileri, misafirperverlik ve saygınlık pratikleri içinde şekillendiğini göstermektedir. Davul-zurna, cümbüş, bağlama/cura ve keman gibi çalgılarla icra edilen türküler, uzun havalar ve destanlar, köy yaşamının duygusal ve toplumsal ritmine eşlik etmiştir. Görüşmelerde gezgin ozanların yalnızca müzik icra eden kişiler olarak değil; haber, hikâye, mizah, yerel anlatı ve toplumsal hafıza taşıyıcıları olarak da hatırlandığı görülmektedir. Bu yönüyle gezgin ozanlık, kırsal toplumda eğlence, iletişim, geçim ve kültürel aktarım arasında kurulan çok yönlü bir pratik olarak değerlendirilebilir. Geleneğin zayıflaması teknolojik gelişmeler, düğün pratiklerinin dönüşmesi, ulaşım ve iletişim imkânlarının artması, misafirlik ilişkilerinin değişmesi ve usta-çırak aktarımının kesintiye uğramasıyla ilişkilendirilebilir. Sonuç olarak çalışma, gezgin ozanlığı kırsal müzik hafızası, geçim ilişkileri ve kültürel aracılık bağlamında değerlendirmekte; Adıyaman kırsalındaki yerel müzik pratiklerinin belgelenmesine, yorumlanmasına ve görünür kılınmasına katkı sunmayı hedeflemektedir.
Author: Sultan Bilget Güçlüer
Institution: Adıyaman University
Language: Turkish
Subfield: Anthropology
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7214920656