Eği̇ti̇mde Yapay Zekâ Ve Di̇ji̇tal Sömürgeci̇li̇k: Bati Merkezli̇ Algori̇tmalar Yerel Pedagoji̇leri̇ Nasil Dönüştürüyor?
Year: 2026
Type: article
Abstract: Yapay zekâ teknolojilerinin küresel eğitim sistemlerine hızla entegrasyonu, teknik bir dönüşümün ötesinde köklü epistemik ve siyasi sorular doğurmaktadır. Bu çalışma, Batı merkezli yapay zekâ sistemlerinin eğitimde epistemik sömürgecilik üretme potansiyelini ve yerel pedagojik bilgi sistemlerini dönüştürebilecek mekanizmaları eleştirel bir perspektiften incelemektedir. Kavramsal ve teorik analiz yöntemiyle yürütülen çalışmada Couldry ve Mejias'ın dijital sömürgecilik çerçevesi, Mignolo'nun epistemik coloniality teorisi ve Freire'nin eleştirel pedagoji anlayışı bütünleşik bir analitik çerçevede kullanılmaktadır. İncelenen literatürün kuramsal sentezi üç analitik çıkarım üretmektedir: YZ sistemleri epistemik açıdan tarafsız değildir; bu yapısal sorun yalnızca teknik taraflılık düzeltmeleriyle giderilemez; yerel pedagojik gelenekler ise direniş ve dönüşüm için analitik imkânlar sunabilir. Çalışmanın kavramsal katkısı olarak önerilen algoritmik epistemik şiddet, bilgi ve dil biçimlerinin temsil dışı bırakılması, standartlaştırılmış ölçütlerle değersizleştirilmesi ve tasarım süreçlerinde görünmez kılınmasıyla oluşan sosyoteknik ilişkiyi tanımlamaktadır. Türkiye bağlamında münazara, ahilik ve Köy Enstitüleri, kültürel olarak duyarlı YZ uygulamalarında ampirik olarak sınanabilecek tarihsel referanslar olarak ele alınmaktadır. Çalışma, veri egemenliğinden uluslararası epistemik adalet savunuculuğuna uzanan yedi düzeyli bir politika çerçevesi önermektedir.
Source: Akademi Sosyal Bilimler Dergisi
Author: Oya Güler
Institution: Bursa Technical University
Language: Turkish
Subfield: Education
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: hybrid
OpenAlex ID: W7214973113