Year: 2026
Type: article
Abstract: Türk çini sanatı, tarihsel süreç içerisinde farklı kültürlerle girdiği etkileşimler sonucunda, teknik ve süsleme açısından çeşitli değişimler göstererek; özgün bir estetik yapı oluşturmuştur. Bu estetik yapının şekillenmesinde rol alan en temel unsurlardan biri de bulut motifidir. Bu motif, Uzak Doğu’dan Orta Asya’ya, Türkistan’dan Anadolu’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada Türk süsleme sanatlarında estetik bir unsur olarak tercih edilmiştir. Bu çalışmanın amacı, bulut motifinin Türk Çini sanatındaki yerini, tarihsel süreç içerisinde kompozisyon, renk ve teknik açıdan ele almak ve motifin İlhanlı döneminden Osmanlı dönemi sonuna kadar geçirdiği süreçteki biçimsel değişimini tipolojik bir analizle incelemektir. Bu çalışmada, motifin XV. yüzyıl Timurlu dönemine ait minyatür eserlerden Osmanlı sanatında özellikle 16. Yüzyılda gelişen "Saz Yolu" üslubuna kadar uzanan ve gelişim gösteren süreçteki klasik formlar ele alınmıştır. Yapılan tipolojik incelemede motifler; çizim teknikleri esas alınarak tezyinî, yaprak, hurde, dendanlı ve kurdele bulut; kompozisyon içerisindeki işlevlerine göre ise yığma ve dolantı bulut şeklinde düzenli bir sınıflandırma yapılmıştır. Çalışmada seçili müze ve koleksiyon bünyesindeki eserler üzerinden analizlerde; evani grubu (tabak, kâse, kandil, vb.) ile pano çini eserlerde görülen bulut motiflerinin kompozisyondaki yapısal rolü, kullanım alanı, doluluk-boşluk dengesi, renk kullanımı ve tasarım çeşitliliği bakımından değerlendirilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda bulut motifinin yalnızca bir dolgu öğesi olmasının yanı sıra; tasarımın ahengini oluşturan, zeminde hareket ve süreklilik sağlayan bir kompozisyon öğesi olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma, Türk çini sanatında bulut motifinin yapısal özelliklerini tipolojik bir yaklaşımla analiz etmek ve geleneksel Türk süsleme sanatının form çeşitliliğinin daha iyi anlaşılmasını ve buna dair bütüncül bir bakış açısı sunmayı amaçlamaktadır.
Source: 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi
Authors: Büşra Elmacı, Aslıhan Turan
Institution: Sinop University
Language: Turkish
Subfield: Literature and Literary Theory
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: hybrid
OpenAlex ID: W7214977451