Year: 2026
Type: article
Abstract: Klasik Türk edebiyatında şairlerin hayatları, eserleri ve sanat anlayışlarına dair en temel biyografik kaynakları teşkil eden şu’arâ tezkireleri, sadece şair biyografilerine dair bilgiler sunan metinler olmayıp aynı zamanda zengin birer kütüphanecilik ve bibliyografya mirasıdır. Bu çalışmada İstanbul Kütüphaneleri Tasnif Komisyonu üyelerinden Kalkandelenli Ali Sabrî Efendi’nin (1861/62-1943) Şu‘arâ Tezkireleri adlı eseri yeni harflere aktarılarak eserin tezkire literatürü içerisindeki konumu ve muhtevası değerlendirilmiştir. Başlangıçta İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’ndeki bazı yazma eserleri kayıt altına almak amacıyla hazırlanan ve zamanla müstakil bir eser hüviyeti kazanan Şu‘arâ Tezkireleri, klasik Türk edebiyatının temel kaynaklarından olan şair tezkirelerine dair sistematik bir envanter niteliği taşımaktadır. Çalışmada öncelikle Sabrî Kalkandelen’in hayatı ve kütüphanecilik faaliyetleri irdelenmiş, ardından eserin Atıf Efendi, Türk Dil Kurumu, Süleymaniye ve İstanbul Üniversitesi kütüphanelerinde tespit edilen nüshaları bibliyografik ve kodikolojik özellikleri bakımından değerlendirilmiştir. Nüsha karşılaştırmaları neticesinde metnin teşekkül süreci ve nüshalar arasındaki ilişkiler ortaya konmuş; metin sağlığı bakımından daha uygun ve eksiksiz olduğu değerlendirilen Atıf Efendi Kütüphanesi nüshasından hareketle muhteva analizine gidilmiştir. Şu‘arâ Tezkireleri’nde 16-20. yüzyıllar arasında kaleme alınmış yirmi sekiz şair tezkiresi hakkında; müellif, tertip hususiyeti ve içerik bağlamında sistematik bilgiler sunulmaktadır. Bunun yanında metinde yer alan derkenar notları ve münferit kayıtlar, çalışmanın yalnızca bibliyografik bir katalog olmayıp tezkire literatürüne dair özgün veriler ihtiva ettiğini göstermektedir. Makalede ayrıca Tâhirül-Mevlevî’nin 1942 tarihli takrizi çerçevesinde klasik tezkire geleneği ile modern kataloglama ve edebiyat tarihçiliği arasındaki dönüşüm süreci de değerlendirilmiştir.
Author: Abdulmuttalip İpek
Institution: Aksaray University
Language: Turkish
Subfield: Literature and Literary Theory
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: hybrid
OpenAlex ID: W7220656115