Luchtmijlen in perspectief
Year: 2026
Type: report
Abstract: De totaal afgelegde vliegafstand vanaf en via Nederlandse luchthavens is in de afgelopen 2 decennia sterk gegroeid, met ruim 50%. Deze groei kan volledig worden toegeschreven aan de toename van het aantal reizigers. De gemiddelde afstand per vliegreis is juist gedaald in diezelfde periode, vooral omdat er in verhouding minder transferreizigers via Nederland reizen. De omvang van de vliegafstanden raakt aan belangrijke beleidsdossiers, zoals opwarming van de aarde, connectiviteit, substitutie van korte vliegreizen door de trein en het algehele functioneren van het Nederlandse luchtvaartsysteem. Dat maakt het relevant om de ontwikkeling van de vliegafstanden te analyseren. Totale afstand stijgt door een toename van het aantal reizigers In absolute termen steeg het aantal afgelegde reizigerskilometers voor enkele reizen vanaf of via Nederland van 110 miljard reizigerskilometer in 2004 naar 172 miljard reizigerskilometer in 2025. Deze groei kan volledig worden toegeschreven aan de toename van het aantal reizen. Die groei van het aantal reizen kan gevonden worden onder de reizigers met niet-zakelijke reismotieven, zoals vakantie of het bezoek aan vrienden of familie. Veel zakelijk verkeer is sinds de COVID-19-pandemie juist verdwenen. De gemiddelde afstand per reis daalde in de periode 2004-2025: van 4.950 km naar 4.400 km. Een belangrijke verklaring hiervoor is het grotere aandeel herkomst-bestemmingsreizigers (HB-reizigers) met veelal kortere reisafstanden. De toename van HB-reizigers hangt – op haar beurt – weer samen met de opmars van de budget luchtvaartmaatschappijen. Deze maatschappijen opereren vaak vanaf regionale luchthavens, vliegen naar bestemmingen binnen (of net buiten) Europa en boorden met scherpe tarieven een nieuw publiek aan. Het aandeel transferreizigers – met een overstap op een Nederlandse luchthaven – daalde, terwijl zij in de regel lange vliegreizen maken. De afstanden van de korte en die van de verre vliegreis worden steeds langer Het aandeel korte vliegreizen (1.000 km of minder) in het totaal van de gemaakte herkomst-bestemming reizen daalde van 37% naar 30%. Daarbij valt op dat de gemiddelde afstand van korte vliegreizen ook langer wordt. Daaruit concluderen we dat er – in verhouding - steeds minder (erg) korte vliegreizen worden gemaakt. Dat zou kunnen komen doordat mensen niet langer naar die nabije bestemmingen reizen, of doordat ze kiezen voor andere modaliteiten zoals de auto, bus of internationale trein. Bij de internationale trein zien we ook duidelijke groeicijfers. De combinatie van beide – minder korte vliegreizen en meer internationale treinreizen – lijkt te wijzen op enige substitutie van het vliegtuig naar de trein. Het absolute aantal korte vliegreizen is wel gestegen tussen 2004 en 2025, maar dus minder hard dan vliegreizen op de langere afstanden. Het zijn relatief veel bezoekers aan Nederland die korte vliegreizen maken. We zien ook een daling in het aandeel verre vliegreizen, dat zijn in deze studie vliegreizen met een totale afstand van 5.500 km of meer. Het aandeel van de passagiers met een verre vliegreis daalde van 21% in 2004 naar 19% in 2025. Ook hier is er in absolute aantallen nog altijd sprake van een forse stijging. De gemiddelde afstand van verre vliegreizen is licht gestegen in de afgelopen twintig jaar. Verre reizen wegen (zeer) zwaar door in de totale klimaatimpact van vliegen: ze vormen maar een vijfde van alle vliegreizen, maar nemen bijna drie vijfde van alle vliegkilometers voor hun rekening en daarmee ook ongeveer drie vijfde van de uitstoot van broeikasgassen. De inwoners van Nederland maken relatief veel verre vliegreizen, ten opzichte van buitenlanders die Nederland bezoeken. Gezien de relatieve daling in het aantal korte én verre vliegreizen, is het aandeel vliegreizen in de tussenliggende categorie (1.000-5.500 km) groter geworden (van 42% in 2004 naar 51% in 2025). Dit valt deels samen met de sterke opmars van vakantievliegreizen en budgetmaatschappijen. Veel van deze reizen gaan naar bijvoorbeeld Spanje, Portugal of Griekenland. Het aandeel transferreizigers neemt af ondanks absolute groei Reizigers met een overstap hebben aanzienlijk langere vliegafstanden (~7.500 km enkele reis) dan reizigers zonder een overstap (~2.500 km enkele reis). De transferreizigers op Schiphol en de HB-reizigers met overstap elders nemen dan ook een groot deel van de totaal afgelegde afstand voor hun rekening. Overigens is een overstap niet een oorzaak voor een lange reisafstand, de lange reisafstand is vaak eerder een oorzaak voor de overstap. Het aandeel overstappers op Nederlandse luchthavens is in de afgelopen twintig jaar gedaald van 40% naar 32%. Op veel buitenlandse luchthavens is een vergelijkbaar patroon te zien. In absolute aantallen is er een aanzienlijke groei. In 2025 waren er 25 miljoen transferpassagiers op Schiphol (tegenover 53 miljoen HB-passagiers). Tegen een achtergrond van een mondiale daling van het aandeel transferpassagiers blijft Schiphol dus een hub in het internationale vliegverkeer, al zit de groei van Schiphol voornamelijk in herkomst-bestemming reizen. Gelet op de capaciteitsbeperkingen zitten beide groepen elkaar steeds meer in de weg. Het aandeel van de HB-reizigers dat gedurende de reis vanuit Nederland nog een overstap heeft op een andere buitenlandse luchthaven is redelijk stabiel in de periode 2004-2025. Het aandeel schommelt rond de 14%. Dit ondanks de opmars van hub-vliegvelden zoals Istanbul en Dubai, maar ook ondanks de stevige toename van directe bestemmingen vanuit Schiphol. Meer directe bestemmingen heeft niet geleid tot minder vaak overstappen voor de reizigers van of naar Nederland. Bezoek aan Nederland minder sinds pandemie HB-reizigers die Nederland niet als woonland hebben, bestempelen we als bezoekers aan Nederland. Dit bezoek aan Nederland zat in de periode 2004-2019 flink in de lift: van 4 miljoen naar ruim 12 miljoen bezoekers met het vliegtuig per jaar. Na de COVID-19-pandemie valt het aantal bezoekers terug, dat geldt met name voor zakenreizigers. In 2025 waren de aantallen nog niet terug op het niveau van de jaren 2018-2019. De gemiddelde vliegafstand die wordt afgelegd om Nederland te bezoeken, ligt onder de 3.000 km. Die afstand is daarmee korter dan de gemiddelde vliegafstand van de uitgaande reizigers, de HB-reizigers met woonland Nederland. Totale afstand door Nederlanders is bijna verdubbeld De totaal afgelegde afstand van Nederlanders met het vliegtuig was in 2025 groter dan ooit tevoren, het gaat om ruim 110 miljard km (91% groei ten opzichte van 2004). Of 57 miljard wanneer we, net als bij de andere onderdelen, uitgaan van een enkele reis. Ook hier geldt dat de groei in de afgelopen twee decennia volledig op conto komt van de toename in het aantal reizen. De gemiddelde vliegafstand is over de periode 2004-2025 licht gedaald, maar is eigenlijk opvallend stabiel. Data: Schiphol en andere Nederlandse luchthavens Het onderzoek is gebaseerd op talrijke bronnen. De basis wordt daarbij gelegd door de Routes en Profile monitor van Schiphol over de jaren 2004 tot en met 2025. Deze jaren zijn gecombineerd tot een dataset met meer dan 2 miljoen respondenten. Voor de regionale luchthavens is gebruik gemaakt van reizigersonderzoeken en de statistieken over de herkomst en bestemming van de passagiers. Daarbij valt direct op dat de regionale luchthavens een kleine rol vervullen in de totale afgelegde afstand, maar deze rol is wel sterk gegroeid in de analyseperiode, van 1% naar 4% van alle reizigerskilometers (HB en transfer).
DOI: 10.82230/kim.mb2617
Institution: Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid
Language: Dutch
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7224670094