CBS ve Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) Entegrasyonu Kullanılarak Çaltı Çayı Havzası’nda Toprak Erozyonu Duyarlılığının Değerlendirilmesi (Sivas/Türkiye)
Year: 2026
Type: article
Abstract: Toprak erozyonu; tarımsal üretim, arazi verimliliği ve su kalitesi üzerinde önemli etkileri olan küresel ölçekte bir çevre sorunudur ve büyük ölçüde doğal faktörler ile insan faaliyetlerinin ortak etkisi altında gerçekleşmektedir. Bu nedenle erozyona uğrayan sahaların mekânsal dağılımını belirlemek ve gerekli önlemleri almak büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı Sivas il sınırları içerisinde yer alan Çaltı Çayı Havzası’ndaki toprak erozyonu duyarlılığının mekânsal dağılımını Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile entegre edilmiş Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi kullanarak ortaya konulmasıdır. Bu kapsamda çalışmada eğim, yükselti, yağış, litoloji, toprak, arazi kullanımı, arazi kullanım kabiliyeti (AKK), normalize edilmiş fark bitki örtüsü indeksi (NDVI), drenaj yoğunluğu ve drenaj sıklığı olmak üzere toplam 10 parametre değerlendirilmiştir. Ardından AHP yöntemi ile parametrelerin ağırlıkları belirlenmiştir. Sonuçlara göre eğim (%21,8) en etkili parametre olurken, bunu yağış (%15,5), arazi kullanımı (%13,4) ve NDVI (%10,8) izlemiştir. Analiz sonucunda, havzanın toprak erozyonu duyarlılığı çok düşük, düşük, orta, yüksek ve çok yüksek olmak üzere beş sınıfa ayrılmıştır. Elde edilen erozyon duyarlılık haritasına göre havzada çok düşük (%7), düşük (%28), orta (%28), yüksek (%29) ve çok yüksek (%8) erozyona duyarlı alanlar tespit edilmiştir. Sonuç olarak havzanın %65’i orta ile yüksek ve çok yüksek erozyon duyarlılığına sahiptir. Özellikle yüksek eğimli, bitki örtüsünden yoksun, litolojik olarak daha az dirençli ve mera olarak kullanılan alanlarda erozyon duyarlılığının yüksek olduğu tespit edilmiştir. Modelin doğruluk analizi sonucunda elde edilen AUC=0,823 değeri (Area Under the Curve), yöntemin yüksek tahmin başarısına sahip olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, havzada erozyonla mücadele kapsamında öncelikli müdahale alanlarının belirlenmesine katkı sağlayarak sürdürülebilir arazi yönetimi açısından önemli bir bilimsel temel sunmaktadır.
Source: Mavi Atlas
Author: Serkan Gürgöze
Institution: Ondokuz Mayıs University
Language: Turkish
Subfield: Soil Science
Domain: Life Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7225006545