The effect of FoMO, perceived scarcity and online impulse buying behavior on online repurchase intention and the moderating role of cognitive dissonance
Year: 2025
Type: dissertation
Study design: Observational Study
Abstract: Geleneksel alışveriş deneyiminden farklı olarak, elektronik ticaret platformları tüketicilere her an her yerden erişim imkânı sunmakta ve böylece alışveriş süreci anlık, duygusal ve sosyal etkilerle şekillenen bir yapıya bürünmektedir. Özellikle çevrimiçi ortamda düzenlenen indirim kampanyaları, tüketicilerde fırsatları kaçırma korkusu (FoMO) ve kıtlık algısı gibi psikolojik tepkileri tetiklemekte, bu durum da anlık ve plansız satın alma davranışlarına zemin hazırlamaktadır. Buradan hareketle bu çalışmada, elektronik ticaret platformlarında gerçekleştirilen indirim kampanyalarının tüketicilerde oluşturduğu fırsatları kaçırma korkusu (FoMO), algılanan kıtlık ve online anlık satın alma davranışı ile, bu davranışların online yeniden satın alma niyeti üzerindeki etkisi incelenmektedir. Ayrıca, anlık satın alma davranışının ardından yaşanabilecek bilişsel uyumsuzluğun, yeniden satın alma niyeti üzerinde düzenleyici bir rol oynayıp oynamadığı da araştırmanın odak noktalarından biridir. Bu sayede, tüketicilerin psikolojik ve davranışsal tepkilerinin daha iyi anlaşılması umulmaktadır. Veriler, online anket formu (Google Forms) aracılığıyla dijital ortamda ve kolayda örnekleme yöntemi kullanılarak 2023 yılı Kasım-Aralık ayları arasında toplanmıştır. Ankete toplamda 560 kişi katılmış olup 8’i online alışveriş yapmadığı için analiz 552 kişi üzerinden yapılmıştır. Tüm analizler SPSS ve SPSS Process Makro üzerinden gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin güvenilirlik ve faktör dağılımlarının literatürde olması gereken aralıklarda olduğu, ölçeklerin tek bir boyut altında toplandıkları görülmüştür. Verilerin normallik varsayımını sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Korelasyon ve regresyon analizlerinde ise anlamlı bir ilişki ve etki olduğu sonucuna varılmıştır. Düzenleyici ve aracı etki testlerinde; kısmen aracılık saptanırken düzenleyici etkinin olmadığı saptanmıştır. Araştırmanın sonuçları şu şekildedir: e-WoM, tüketicilerin hem FoMO eğilimini hem de algılanan kıtlık eğilimini olumlu etkilemenin yanında online anlık satın alma davranışı üzerinde de olumlu bir etkiye sahiptir. FoMO’nun E-WoM’un online anlık satın alma davranışına aracılık etkisi varken algılanan kıtlığın, E-WoM’un online anlık satın alma davranışına aracılık etkisi yoktur. Tüketicilerin FoMO eğilimi ve algıladıkları kıtlık, online anlık satın alma davranışını olumlu etkilemektedir. Online anlık satın alma davranışı, tüketicilerin online yeniden satın alma niyetini olumlu etkilememektedir. Tüketicilerin online anlık satın alma davranışı ile online yeniden satın alma niyetleri arasında bilişsel uyumsuzluğun düzenleyici etkiye sahip olmadığı ortaya çıkmıştır. Literatürde bu değişkenlerin bir bütün olarak ele alınmamış olması ve aracı ile düzenleyici değişken rolleri bağlamında yeterince incelenmemiş olması, bu çalışmanın özgünlüğünü ve literatüre katkısını ortaya koymaktadır. Araştırmanın bulguları, dijital pazarlama ve tüketici davranışları literatürüne anlamlı katkılar sunmaktadır. Ayrıca büyümeye devam eden dijital pazardaki tüketici alışkanlıklarıyla ilgili gelecekteki çalışmalara ışık tutacak kapsamlı öneriler içermektedir. Son olarak bu çalışmada, pazarlama uygulayıcılarına yönelik çeşitli pratik tavsiyeler sunulmaktadır.
Author: Sayan, Nilay
Institution: Marmara University
Language: Turkish
Subfield: Marketing
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7225435923
